Uỷ Hội Hoa Kỳ: Luật Tín Ngưỡng và Tôn Giáo của Việt Nam vi phạm nhân quyền


  • Luật mới gây khó thêm cho các cộng đồng và tổ chức tôn giáo độc lập với nhà nước

Mạch Sống, ngày 27 tháng 11, 2019

http://machsongmedia.com

Trong bản phúc trình cập nhật công bố ngày 22 tháng 11, Uỷ Hội Hoa Kỳ về Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế (USCIRF) nhận xét tổng quát rằng Luật Tín Ngưỡng và Tôn Giáo của Việt Nam, hiệu lực đầu năm 2018, vi phạm những tiêu chuẩn quốc tế tối thiểu về nhân quyền, đặc biệt Điều 18 trong Công Ước Quốc Tế về Quyền Dân Sự và Chính Trị mà Việt Nam đã ký kết.

Bản phúc trình cập nhật này đúc kết những nhận xét của phái đoàn USCIRF sau chuyến thị sát Việt Nam ngày 17-19 tháng 9 vừa qua. Mục đích chính của chuyến thị sát là tìm hiểu ảnh hưởng của Luật Tín Ngưỡng, Tôn Giáo, hiệu lực từ đầu năm 2018, đối với thực trạng của các cộng đồng tôn giáo ở Việt Nam.

Qua cuộc thị sát này, phái đoàn của Uỷ Hội USCIRF đã tiếp xúc các giới chức chính quyền Việt Nam, các thành phần tôn giáo độc lập và không đăng ký với chính quyền, cũng như một số vị chức sắc của các tổ chức tôn giáo được chính quyền cho phép hoạt động.

Qua các cuộc tiếp xúc này, phái đoàn ghi nhận một số các vi phạm sau đây.


Bà Bùi Thị Kim Phượng, vợ của TNLT Nguyễn Bắc Truyển, cùng với Uỷ Viên USCIRF Anurima Arriaga, Việt Nam, ngày 17/09/2019 (ảnh USCIRF)

(1) Đăng ký hoạt động tôn giáo

Luật của Việt Nam đòi hỏi các tổ chức tôn giáo phải đăng ký hoạt động và đăng ký cơ sở hoạt động, thông qua những thủ tục cầu kỳ và phức tạp, như điều kiện tiên quyết để thực thi đức tin. Theo tiêu chuẩn quốc tế mà Việt Nam đã cam kết, đăng ký hoạt động tôn giáo không thể là một đòi hỏi mà chỉ có thể là chọn lựa tuỳ nghi. Phái đoàn USCIRF phối kiểm rằng ở nhiều địa phương, chính quyền còn tuỳ tiện vượt quá thẩm quyền và đặt ra thêm các đòi hỏi ngoài luật; chẳng hạn, có nơi chính quyền bắt buộc một hội thánh Tin Lành phải cung cấp đầy đủ tên của các hội viên khi đăng ký hoạt động trong khi luật chỉ yêu cầu cung cấp tổng số hội viên.

(2) Cấp phép cho sinh hoạt tôn giáo

Luật Tín Ngưỡng, Tôn Giáo cho phép các tổ chức tôn giáo đã có giấy phép hoạt động tổ chức sinh hoạt tôn giáo mà không cần xin phép trước, ngoại trừ các sự kiện quy mô lớn. Tuy nhiên, chính quyền có thể viện dẫn điều 5 của luật để cấm các sinh hoạt tôn giáo vì lý do an ninh quốc gia hoặc đạo đức xã hội. Phái đoàn của Uỷ Hội USCRIF lắng nghe trực tiếp từ những tổ chức tôn giáo đã bị cấm sinh hoạt vì có thành viên phát biểu công khai về một số vấn đề mà nhà nước cho là “nhạy cảm”. Ở một số nơi, chính quyền địa phương đã dùng Luật Tín Ngưỡng, Tôn Giáo để cấm đoán các sinh hoạt mà trước đây tuy không được phép nhưng cũng không bị cấm.

(3) Các hạn chế về cơ sở, chức sắc và đào tạo

Xây nhà nguyện và cơ sở tôn giáo tiếp tục gay go ngay cả đối với các tổ chức tôn giáo đã có giấy phép hoạt động. Nhiều điểm nhóm Tin Lành không được phép xây cất cơ sở tôn giáo đã đành, khi họ sinh hoạt tôn giáo tại tư gia thì bị chính quyền địa phương giải tán với lý do số người vượt mức quy định hoặc vì chủ nhà không được cấp phép sử dụng đất cho sinh hoạt tôn giáo.

Luật mới cho phép các tổ chức tôn giáo đã đăng ký hoạt động bổ nhiệm chức sắc mà không phải xin phép trước, chỉ cần thông báo cho chính quyền. Tuy nhiên các chức sắc này không được thuyết giảng, hành đạo ngoài phạm địa lý vi cho phép.

Luật mới cho phép các tôn giáo đã được công nhận được mở trường đào tạo chức sắc. Tuy nhiên, luật này đòi hỏi dạy môn sử và luật Việt Nam theo giáo trình do nhà nước ấn định mặc dù các môn học này mọi học sinh đều đã học ở các trường trong hệ thống của nhà nước. Đòi hỏi này gây khó khăn không ít cho các trường tôn giáo vì thiếu giáo viên phù hợp cho hai môn học bắt buộc này.

(4) Trách nhiệm thực thi

Tại các cuộc tiếp xúc với Uỷ Hội USCIRF, hầu hết các tổ chức tôn giáo đã đăng ký và không đăng ký hoạt động đều than phiền về những bất cập trong thực thi Luật Tín Ngưỡng Tôn Giáo và quy trách nhiệm cho các chính quyền cấp địa phương hoặc cấp tỉnh, chứ không phải cấp trung ương. Một số giới chức cấp trung ương cho biết có nhận được các đơn khiếu nại và đã chuyển cho địa phương giải quyết. Nhiều tổ chức tôn giáo không buồn làm đơn khiếu nại vì không tin vào thực tâm giải quyết của chính quyền.

Trong phần kết luận, bản phúc trình cập nhật của USCIRF khuyến nghị là Việt Nam cần làm nhiều hơn nữa để cải thiện tự do tôn giáo ở Việt Nam, mà bước tiên khởi và quan trọng nhất là bãi bỏ đòi hỏi đăng ký sinh hoạt và hoạt động tôn giáo vì đòi hỏi này vi phạm cam kết về nhân quyền của Việt Nam với quốc tế.