- 1% thuế quan tương đương 2 tỷ Mỹ kim
Ts. Nguyễn Đình Thắng
Ngày 26 tháng 6, 2026
Nếu theo dõi thì chúng ta sẽ thấy số ý kiến đóng góp về tình trạng đánh cắp tài sản trí tuệ ở Việt Nam nay đang tăng vọt trên cổng thông tin của Văn Phòng Đại Diện Mậu Dịch Hoa Kỳ (US Trade Representative, USTR): https://comments.ustr.gov/s/docket?docketNumber=USTR-2026-0364.
Điều này cho thấy “sân chơi” về mậu dịch ngày càng nóng lên. Ngày càng nhiều người dân trong nước và một số tổ chức bảo vệ nhân quyền hoặc vận động dân chủ ở hải ngoại “ra sân” và nắm thế thượng phong. Trên sân chơi của Hoa Kỳ, nhà nước Việt Nam hoàn toàn bị động và thể hiện sự yếu kém; họ không dám nói càn, trịch thượng, răn đe mà phải tung người biện bác và nài nỉ.
Họ biết sợ vì mỗi 1% thuế quan tương đương 2 tỷ Mý kim phạt vạ. Chỉ một sơ sểnh, có thể phải hứng chịu hàng chục tỷ Mỹ kim thuế quan trừng phạt.
Hình 1 – Nơi diễn ra các cuộc điều trần của USTR liên quan nhà nước Việt Nam
Phân loại ý kiến đóng góp
Các ý kiến đóng góp cho USTR có thể phân ra làm 4 nhóm.
Thứ nhất là ý kiến của các chứng nhân, đại diện các doanh nghiệp và tổ chức bị đánh cắp tài sản trí tuệ bởi các cá nhân, nhóm hoặc cơ quan chính quyền ở Việt Nam.
Nhóm thứ hai gồm những phân tích về tình trạng vi phạm tài sản trí tuệ mang tính hệ thống ở Việt Nam. Lượng đóng góp tuy ít nhưng đi vào chiều sâu, chỉ ra nhà nước Việt Nam chỉ “làm màu” để che đậy thực trạng.
Nhóm thứ ba bao gồm nhiều ý kiến rõ ràng là từ các nhân sự do nhà nước Việt Nam điều động. Lý lẽ của họ rời rạc, lạc đề, hoặc vô hình trung xác nhận các phân tích chiều sâu của nhóm thứ hai.
Nhóm thứ tư bao gồm lẻ tẻ một số doanh nghiệp nhỏ của Hoa Kỳ xác nhận rằng họ không hề bị đánh cắp tài sản trí tuệ và trừng phạt Việt Nam bằng thuế quan sẽ ảnh hưởng ngược đến giới kinh doanh Hoa Kỳ.
Lý lẽ của phe nhà nước Việt Nam
Các ý kiến bao biện cho nhà nước Việt Nam hoàn toàn lạc đề và nhiều khi phản tác dụng.
Ý kiến biện bác chính chỉ ra là trong 3 tuần cuối của tháng 5, nhà nước Việt Nam đã triệt phá hàng nghìn vụ vi phạm tác quyền và phạt vạ lên đến hàng tỉ đồng. Lý lẽ này phản tác dụng vì nó cho thấy nhà nước Việt Nam hoàn toàn có năng lực để phát hiện và triệt phá nhưng đã chẳng làm gì trong nhiều năm, mãi đến khi bị USTR mở cuộc điều tra thì mới bắt đầu hành động. Có lẽ thấy mình bị hớ, phe nhà nước cho người góp ý tiếp rằng trước đây cũng đã có những nỗ lực triệt phá đường dây vi phạm, nhưng chỉ nêu ra được lẻ tẻ vài vụ nhỏ, không đáng kể.
Cách lý lẽ thứ hai là: Một số thương hiệu ở Việt Nam cũng bị vi phạm ở hải ngoại, kể cả ở Hoa Kỳ; chống đánh cắp tài sản trí tuệ cũng là quan tâm của nhà nước Việt Nam. Thế thì Hoa Kỳ nên xem Việt Nam là đồng minh thay vì là đối tượng trừng phạt. Lý lẽ này lạc đề hoàn toàn vì trọng tâm của USTR là bảo vệ tài sản trí tuệ của Hoa Kỳ đã và đang bị đánh cắp ở Việt Nam. Chuyện bảo vệ tài sản trí tuệ của người ở Việt Nam là trách nhiệm của nhà nước Việt Nam, không liên quan gì đến Hoa Kỳ. Không những thế, nó còn nhấn mạnh sự tắc trách của nhà nước Việt Nam vì đã không làm gì theo luật pháp Hoa Kỳ để bảo vệ thương hiệu ở trong nước bị sử dụng trái phép.
Ý kiến đóng góp từ 2 luật sư ở trong nước rất lạ. Họ thừa nhận tình trạng sai phạm nghiêm trọng nhưng đổ lỗi cho tâm lý và tình cảnh nghèo khó của quần chúng ở Việt Nam và đề nghị các công ty Hoa Kỳ nên giảm giá đặc biệt cho người tiêu thụ ở Việt Nam và chính phủ Hoa Kỳ nên hỗ trợ cho nhà nước Việt Nam làm tốt hơn. Họ lập luận rằng tăng thuế quan có thể sẽ làm cho nhà nước Việt Nam có ác cảm với Hoa Kỳ. Họ lại còn viện dẫn rằng việc người dân Việt Nam đánh cắp tải sản trí tuệ Hoa Kỳ thể hiện “sức mạnh mềm” của Hoa Kỳ đang lan toả ở Việt Nam – người dân trong nước ưa chuộng sản phẩm Hoa Kỳ nhưng chỉ không muốn trả tiền để sử dụng. Lý lẽ bênh vực kiểu này chính là buộc thêm dây thòng lọng vào cổ nhà nước Việt Nam.
Các góp ý hoàn toàn vô dụng
Một số doanh nghiệp nhỏ của Hoa Kỳ có hoạt động kinh doanh ở Việt Nam làm chứng là họ không hề bị ảnh hưởng bởi tình trạng đánh cắp tài sản trí tuệ và kêu gọi chính phủ Hoa Kỳ không nên áp thuế quan phụ trội lên các mặt hàng nhập cảng từ Việt Nam. Có lẽ các doanh nghiệp này lên tiếng do được nhà nước Việt Nam cầu cứu.
Lý lẽ của chỉ nói lên thực tế là họ không có tài sản trí tuệ đáng để bị đánh cắp.
Kết luận
Dựa vào số 70 ý kiến đóng góp hiện nay, rõ ràng phe nhà nước Việt Nam đang bao biện với hy vọng qua mắt được uỷ ban điều tra của USTR. Họ quên rằng uỷ ban này gồm các chuyên gia với nhiều chục năm kinh nghiệm điều tra ở tầm mức quốc tế. Hầu như không thủ thuật nào mà họ không biết. Lý lẽ bao biện càng làm cho họ hoài nghi thực tâm và quyết tâm của nhà nước Việt Nam nhằm đối phó tình trạng tài sản trí tuệ của Hoa Kỳ bị đánh cắp tràn lan, lâu dài và có hệ thống. Và các phân tích của nhóm thứ hai hoàn toàn bẻ gãy các lời biện bác rời rạc hoặc lạc đề của phe nhà nước Việt Nam.
Một điểm đáng lưu tâm là đến nay, các “gã khổng lồ” như Netflix, Disney Plus, ESPN, Facebook, YouTube, v.v. vẫn chưa “ra sân” — họ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất. Rất có thể họ đã và đang làm việc riêng với USTR.
Điều đáng mừng là ngày càng nhiều người Việt ở trong nước và ở ngoài nước nhìn ra lợi thế khi ra sân trên sân chơi ở ngoài Việt Nam. Trên các sân chơi quốc tế, nhà nước Việt Nam phải tuân thủ luật chơi của quốc tế trước trọng tài quốc tế. Làm càn, nói bậy chỉ thêm tai hoạ vào thân. Trong cuộc chơi về sòng phẳng mậu dịch đang diễn ra trên sân chơi Hoa Kỳ, nhà nước Việt Nam nhũn như con chi chi nhưng khó thoát sự trừng phạt bằng thuế quan. Người Việt ở trong và ngoài nước đang khai thác lợi thế này, lồng các vấn đề nhân quyền và dân chủ vào khung hình mậu dịch
Cứ 1% thuế quan là bốc hơi 2 tỷ Mỹ Kim.
Mục tiêu của BPSOS là vận động mức thuế quan 25% cho đợt điều tra về đánh cắp tài sản trí tuệ. Chúng tôi kêu gọi người dân ở trong nước và các nhóm và tổ chức ở hải ngoại tiếp tục ra sân bằng cách góp ý với USTR, tại đây: https://comments.ustr.gov/s/docket?docketNumber=USTR-2026-0364
Trên sân chơi quốc tế nơi luật chơi công bình và minh bạch, người nói thật luôn luôn có lợi thế; kẻ bao biện quanh co khó thoát.
Bài liên quan:
Trang mạng USTR đang nóng rực: người trong nước ồ ạt cung cấp chứng cứ vi phạm
https://machsongmedia.org/all/vietnam/dan-chu/trang-mang-ustr-dang-nong-ruc-nguoi-trong-nuoc-o-at-cung-cap-chung-cu-vi-pham.html