- Mở ra bước ngoặt sách lược quan trọng
Ts. Nguyễn Đình Thắng
Ngày 4 tháng 7, 2026
Ngày 2 tháng 7 vừa qua, Văn Phòng Đại Diện Mậu Dịch Hoa Kỳ (US Trade Representative, USTR) chốt lại giai đoạn tiếp nhận ý kiến đóng góp cho cuộc điều tra Việt Nam về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tổng cộng có 176 tài liệu đóng góp. Như tôi dự kiến, trong 2 ngày chót nhiều “anh lớn” đại diện hàng nghìn hãng, công ty, doanh nghiệp thuộc nhiều kỹ nghệ đa dạng của Hoa Kỳ đã vào cuộc. Các đóng góp “nặng ký” của họ chỉ ra hàng loạt vi phạm nghiêm trọng và tràn lan ở Việt Nam. Họ dẫn chứng cho thấy các tuyên bố của nhà nước về cải thiện chỉ là vờ vĩnh qua loa để qua mặt chính phủ Hoa Kỳ.
Trong những ngày chót, nhà nước Việt Nam cũng chạy nước rút. Họ huy động đồng minh và thuộc hạ lên tiếng biện bác, nhưng lý lẽ lủng củng và nhiều khi sơ hở, lắm khi phản tác dụng. Tình thế gần như vô vọng và nhà nước Việt Nam khó thoát thuế quan phụ trội ở mức cao.
Riêng BPSOS có 3 bản góp ý về 3 lĩnh vực vi phạm. Chúng tôi đề nghị áp thuế quan phụ trội ở mức 25%, ngang mức mà USTR dành cho Brazil, quốc gia có tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ chưa nghiêm trọng bằng Việt Nam. Cứ 1% thuế quan phụ trội là tương đương khoảng 2 tỉ Mỹ Kim tiền thuế đánh vào các mặt hàng xuất cảng từ Việt Nam vào Hoa Kỳ.
Hình 1 – Trường hợp vi phạm sở hữu trí tuệ do Hội Người Thượng Vì Công Lý cung cấp cho USTR
Hoán chuyển vị thế giữa dân và nhà nước
Ở nội địa, nhà nước cộng sản Việt Nam vừa làm luật, vừa làm trọng tài, vừa là quan tòa. Họ nắm trọn quyền thưởng, phạt. Người dân hoàn toàn chịu trận.
Tuy nhiên trên sân chơi mậu dịch của Hoa Kỳ, nhà nước Việt Nam phải tuân thủ luật pháp của Hoa Kỳ, nơi mà USTR là quan toà quyết định thưởng, phạt. Nếu người dân trong nước biết cách “huýt còi” báo động mỗi khi có sai phạm thì mặc nhiên đóng vai trò trọng tài.
Hướng dẫn và hỗ trợ người dân ở trong nước thực hiện hiệu quả vai trò này là kế hoạch đang được BPSOS triển khai, nằm trong sách lược từ 15 năm qua của BPSOS để chuyển các vấn đề ở sân chơi nội địa, nơi nhà nước áp đảo người dân, ra sân chơi quốc tế, nơi nhà nước phải tuân thủ luật chơi công minh và công bằng.
Bước chuyển
Trước khi chốt lại mức thuế quan nhất định, USTR sẽ cho nhà nước Việt Nam cơ hội thương lượng và cam kết. Chúng tôi sẽ theo dõi và góp ý dọc suốt giai đoạn này. Đồng thời, chúng tôi sẽ tạo phương tiện để người dân trong nước cùng theo dõi và cung cấp thông tin trực tiếp hoặc gián tiếp cho USTR để phối kiểm việc nhà nước Việt Nam thực thi các cam kết với Hoa Kỳ. Mọi hành vi hăm dọa, trả thù để bịt miệng nhân chứng đều bị xem là vi phạm cam kết.
Chỉ trong 2 tuần qua đã có 5 nhóm người Việt góp ý với USTR:
- Việt Nam Thời Báo và Câu Lạc Bộ Các Nhà Báo Tự Do: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=67G6Y3749X
- Tổ chức CaoDai Today: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=GPXWRXT4CW
- Hội Người Thượng Vì Công Lý: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=JVMC6GTWM3
- Hội Hmong Cho Nhân Quyền: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=7WTGT8YX97
- Cảnh Thiên Herbs và một số môn đệ Cao Đài: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=J24CDQ43HD
Họ vốn quen báo cáo vi phạm nhân quyền.
Từ năm 2015, BPSOS đã huấn luyện khoảng 2 nghìn người ở trong và ngoài nước về báo cáo vi phạm nhân quyền theo tiêu chuẩn LHQ. Họ đã đóng góp cho 650 bản báo cáo gửi LHQ, Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, Uỷ Hội Hoa Kỳ về Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế, v.v. Không khó để họ dùng kỹ năng sẵn có để thực hiện các tài liệu gửi cho USTR.
Một ví dụ tiêu biểu
Vai trò giám sát rất đơn giản. Chỉ cần theo dõi, thu thập và cung cấp thông tin cho USTR, trực tiếp hoặc thông qua BPSOS. Dĩ nhiên phải tuân thủ một số quy tắc căn bản về thu thập, phối kiểm và phân tích thông tin mà chúng tôi sẽ hướng dẫn. Dưới đây là một ví dụ đơn giản.
Nghị ĐỊnh Chính Phủ 174/2026/ND-CP, có hiệu lực ngày 1 tháng 7, nâng mức phạt hành chính lên đến 100 triệu VND cho mỗi lần vi phạm nghiêm trọng quyền sở hữu trí tuệ. Chúng tôi đang yêu cầu USTR theo dõi xem nhà nước Việt Nam có áp dụng đồng đều nghị định này đối với các cơ quan truyền thông của chính họ khi sử dụng và chỉnh sửa hình ảnh mà họ lấy từ báo Mạch Sống Media của BPSOS khi chưa được phép, và dùng chúng để phỉ báng chủ thể quyền sở hữu là BPSOS.
Chỉ trong một chương trình YouTube, ANTV đã vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của BPSOS như thế lên đến gần 60 lần. Nếu áp dụng đúng luật, thì ANTV phải bị xử phạt từ 5 đến 6 tỉ VND cho riêng video YouTube ấy. Và chúng tôi đếm được không ít hơn 50 video như vậy trong 3 năm qua. Không riêng ANTV vi phạm mà hàng loạt cơ quan truyền thông nhà nước khác cũng thế, như An Ninh Thế Giới, VTV, VOV, VNA, báo Nhân Dân, báo Tuổi Trẻ, báo Thanh Niên, v.v.
Để được USTR giảm mức thuế quan, nhà nước Việt Nam sẽ phải chứng minh tuyệt đối không phân biệt đối xử trong thực thi luật pháp khi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của một cơ quan truyền thông ở Hoa Kỳ. Theo dõi và báo cáo việc nhà nước Việt Nam “xử lý” thế nào các vi phạm nghiêm trọng ấy hoàn toàn không khó. Qua đó, người dân trong nước sẽ chủ động ép nhà nước phải “khoá miệng” các cơ quan truyền thông của chính họ mà thực chất chỉ là các cái loa tuyên truyền cho chế độ.
Cuộc điều tra về vi phạm sở hữu trí tuệ chỉ là một trong 3 cuộc điều tra của USTR nhắm vào Việt Nam.
Tài liệu liên quan
Tài liệu góp ý của một số “anh lớn” nặng ký:
- US Council for International Business: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=RDK7TBCDMV
- International Intellectual Property Alliance:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=YQPWDG4QMP - US Chamber of Commerce: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=Q4YK2JDKMC
- National Council of Textile Organization:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=7DHPD4C48B - Motion Picture Association: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=PP22TDCG4H
- American Chemistry Council:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=BDVWCFH3WP - Recording Industry Association of America:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=D3TGQ4DDYJ - Digital Creators Coalition:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=4VPBQ7RMGP - Council for Innovation Promotion:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=QDTRXWK8M6 - North American Graphite Alliance: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=7CJ4DF3GG2
- Steel Manufacturers Association: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=G6MVK7FHMT
- PMI International US businesses:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=Y9T238F6HV - Coalition for Fair Trade in Hardwood Plywood:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=M7DWHG6623 - The Alliance for American Solar Manufacturing and Trade:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=K6K8K493CH - Business Software Alliance:
https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=26MWQCP43X
Các góp ý của BPSOS: