LTS: BPSOS hiện nay đang vận động quốc tế về hai vụ án tôn giáo ở Việt Nam: Mục sư Y Nuen Ayun, và hai Chánh trị sự Cao Đài Trần Ngọc Sương và Nguyễn Ngọc Diến. Chúng tôi xin đăng lại bài viết sau về trường hợp Mục sư Y Nuen Ayun.
Nguồn: BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam.
Trong bài viết trước, Đề Án Dân Quyền Việt Nam dùng chính Bản Kết Luận Điều Tra số 18/BKL-ANĐT-Đ2 được Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk ban hành ngày 29 tháng 4 năm 2026 để chỉ ra cho mọi người cùng thấy chân dung và hoạt động của Mục Sư Y Nuen Ayun không cấu thành về mặt khách quan của tội phá hoại chính sách đoàn kết. Những gì bản kết luận điều tra này ghi nhận chỉ cho thấy Mục Sư Y Nuen Ayun đang thực hiện quyền tự do tôn giáo của chính ông. Đó là quyền tự do lập hội để biểu đạt niềm tin tôn giáo của mình ra bên ngoài. Những quyền này của ông đã được ghi nhận trong Điều 6 Luật Tín Ngưỡng Tôn Giáo. Trong quá trình thực hiện quyền này, Mục Sư Y Nuen Ayun không bất kỳ hành vi nào vi phạm các quy định cấm được ghi nhận trong Điều 5 Luật Tín Ngưỡng Tôn Giáo và luật khác.
Tuy nhiên, trong bài viết kể trên, Đề Án Dân Quyền Việt Nam mới chỉ chọn duy nhất một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm mà bất cứ ai không cần hiểu sâu về hệ thống luật hình sự cũng có thể dễ dàng hiểu được. Yếu tố đó là mặt khách quan của tội phạm. Yếu tố này dễ dàng giúp cho bất cứ ai cũng hiểu được rằng một người không có hành động phạm tội thì không thể nào bị kết luận rằng đã phạm tội. Xin xem lại bài viết đó tại đường link này.
Ngoài ra, trong bài viết này, Đề Án Dân Quyền Việt Nam sẽ tiếp tục chỉ ra cho bạn đọc biết cả 3 yếu tố khác cấu thành tội phạm cũng chưa được Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk thực hiện đầy đủ đó là chủ thể của tội phạm, khách thể của tội phạm và mặt chủ quan của tội phạm.
Chủ thể tội phạm
Bản kết luận điều tra gán ghép cho Mục Sư Y Nuen Ayun là người đã phạm tội phá hoại chính sách đoàn kết. Tội này được quy định tại Điều 116 Bộ Luật Hình Sự. Chủ thể của tội danh này được luật hình Việt Nam xác định là chủ thể thường. Do đó, Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk phải có nghĩa vụ chứng minh Mục Sư Y Nuen Ayun là người có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, bản kết luận điều tra này rập khuôn của tất cả những bản kết luận điều tra từ trước đến nay do chính quyền Việt Nam ban hành. Đó là họ mô tả rất chi tiết thậm chí là quá lố về những thông tin liên quan tới thân nhân của người bị cho là phạm tội nhưng không có bất kỳ một chữ nào xác định người bị cho là phạm tội có đủ năng lực hành vi trách nhiệm hình sự hay không dựa trên kết luận của cơ quan chuyên môn. Như vậy, Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk chưa hoàn thành nghĩa vụ chứng minh tội phạm đối với Mục Sư Y Nuen Ayun về mặt chủ thể của tội phạm.
Khách thể tội phạm
Khách thể tội phạm trong Điều 116 Bộ Luật Hình Sự các nhà làm luật xác định là sự đoàn kết của mọi người trong một quốc gia (áp dụng cụ thể cho tình tiết phạm tội được quy định tại Điểm a và Điểm c thuộc Khoản 1 điều luật vừa nêu). Tuy nhiên, bản kết luận điều tra này chưa đưa ra được bất kỳ bằng chứng vật chất cụ thể nào cho thấy tình đoàn kết của ai đó hay nhóm người nào đó sinh sống tại Việt Nam đã bị phá vỡ bởi một hành vi cụ thể của Mục Sư Y Nuen Ayun gây ra. Không những thế, bản kết luận điều tra cũng không xác định được ai là nạn nhân cụ thể chịu hậu quả trực tiếp từ hành vi phạm tội cụ thể nào đó của Mục Sư Y Nuen Ayun đã thực hiện. Vì vậy, Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk cũng chưa hoàn thành nghĩa vụ chứng minh tội phạm đối với Mục Sư Y Nuen Ayun về mặt khách thể của tội phạm. Bản kết luận điều tra này chỉ là quan điểm chủ quan áp đặt của cơ quan điều tra đã gán ghép tội cho Mục Sư Y Nuen Ayun.
Mặt chủ quan của tội phạm
Mặt chủ quan của tội phá hoại chính sách đoàn kết được các nhà làm luật Việt Nam xác định là lỗi cố ý trực tiếp với ý thức nhằm mục đích chống chính quyền nhân dân.
Bản kết luận điều tra không chứng minh được suy nghĩ chủ quan trong đầu của Mục Sư Y Nuen Ayun là có ý thức rõ ràng với mục đích trước sau như một nhằm chống lại chính quyền. Các trang 5, 6, 7 của bản kết luận điều tra cho thấy kết quả giám định 2 video có âm thanh thì giọng nói này chủ yếu là lời của Mục Sư A Ga (một người tị nạn tôn giáo Việt Nam đang định cư tại Hoa Kỳ). Nội dung Mục Sư A Ga phát biểu cũng thể hiện quan điểm của ông ta về sự phải có tự do tôn giáo chứ không hề có bất kỳ phát ngôn nào thể hiện ý thức chống chính quyền. Việc biến các phát ngôn của Mục Sư A Ga về tự do tôn giáo thành phát ngôn chống chính quyền là một sự áp đặt chủ quan của cơ quan điều tra và dùng sự áp đặt này để buộc tội Mục Sư Y Nuen Ayun là vi phạm trầm trọng nguyên tắc không ai phải chịu tội thay cho bất kỳ ai.
Điều khôi hài hơn nữa đó là Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk dựng lên tình tiết “Bị can nhận thức được hành vi tham gia “Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên” khi chưa được nhà nước công nhận tư cách pháp nhân là sai, vi phạm pháp luật Việt Nam” để xác định họ đã chứng minh được mặt chủ quan của tội phạm. Tuy nhiên, Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk cần phải hiểu một điều, giả định rằng Mục Sư Sư Y Nuen Ayun đã nhận thức rõ như vậy thì đó vẫn không phải là dấu hiệu xác định mặt chủ quan của tội phạm. Vì Điều 18 trong Công Ước Quốc Tế Về Các Quyền Dân Sự Và Chính Trị của Liên Hiệp Quốc mà Việt Nam đã tham gia từ năm 1982 và Điều 6 Luật Tín Ngưỡng Tôn Giáo 2016 hiện hành của Việt Nam đều xác định rõ việc mọi người đều có quyền lập hội theo ý của mình để biểu đạt niềm tin tôn giáo của mình theo cách của riêng họ. Biến một nhận thức sai lầm của người bị buộc tội thành chứng cứ khép tội về mặt chủ quan của tội phạm trong trường hợp này đã cho thấy rõ cơ quan điều tra không có đủ sự hiểu biết tối thiểu về Luật Tín Ngưỡng Tôn Giáo 2016 của Việt Nam và Công Ước Quốc Tế Về Các Quyền Dân Sự Và Chính Trị của Liên Hiệp Quốc.
Để kết thúc bài viết này, Đề Án Dân Quyền Việt Nam nhắc với Cơ Quan An Ninh Điều Tra thuộc Công An Tỉnh Đắk Lắk và chính quyền Việt Nam rằng: chứng minh tội phạm không phải là việc tự ý đưa ra những cáo buộc theo ý muốn chủ quan của mình. Chứng minh tội phạm là nghĩa vụ bắt buộc buộc các cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được rằng hành vi của một ai đó phải thỏa mãn cùng lúc đủ 4 yếu tố cấu thành tội phạm. Đây là những nguyên tắc quan trọng trong pháp luật hình sự mà Việt Nam đang áp dụng. Không ai có tội chỉ vì những cáo buộc vô căn cứ từ chính quyền và những cơ quan tiến hành tố tụng đang dùng quyền lực như một thứ vũ khí để bỏ tù những người dân vô tội.
Để tự tìm hiểu về 4 yếu tố cấu thành tội phạm trong Điều 116 Bộ Luật Hình Sự (Văn bản luật số 01/2017/VBHN-VPQH), xin xem toàn văn điều luật này như sau:
1. Người nào thực hiện một trong những hành vi sau đây nhằm chống chính quyền nhân dân, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Gây chia rẽ giữa các tầng lớp nhân dân, giữa nhân dân với chính quyền nhân dân, với lực lượng vũ trang nhân dân, với các tổ chức chính trị – xã hội;
b) Gây hằn thù, kỳ thị, chia rẽ, ly khai dân tộc, xâm phạm quyền bình đẳng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam;
c) Gây chia rẽ người theo tôn giáo với người không theo tôn giáo, giữa người theo các tôn giáo khác nhau, chia rẽ các tín đồ tôn giáo với chính quyền nhân dân, với các tổ chức chính trị – xã hội;
d) Phá hoại việc thực hiện chính sách đoàn kết quốc tế.
2. Phạm tội trong trường hợp ít nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.