Minh Công
Mỗi lần đi học về, bé Linh vẫy tay reo từ cổng “Hello mẹ”, “Hello ba”, “Hello bà”. Cô bé có thể nói, đọc và viết tiếng Anh thông thạo, nhưng tiếng Việt thì chỉ bập bẹ mấy câu.
Có lẽ nhiều gia đình Việt Nam sinh sống tại Mỹ gặp trường hợp tương tự, nhất là gia đình nào mà cả vợ lẫn chồng đều đi làm. Ngay từ khi các bé còn nhỏ, cha mẹ đã gởi các bé vào trung tâm giữ trẻ (daycare center) hoặc trường mầm non (pre-school). Các bé sử dụng tiếng Anh để tiếp xúc với thầy cô và bạn bè hàng ngày nên tiếng Anh của các bé rất lưu loát chỉ sau một thời gian ngắn. Khi về nhà, nhiều gia đình lại khuyến khích bé rèn luyện thêm tiếng Anh để không thua kém bạn cùng trang lứa. Phần lớn con em người Việt khi nhập học lớp 1 đã nói tiếng Anh lưu loát và đọc, viết tiếng Anh giỏi ngang với trẻ em Mỹ. Trình độ Việt ngữ của các em thì ít khi bằng trình độ Anh ngữ. Cha mẹ hay ông bà thường không nhận ra được hậu quả của việc tập trung quá mức vào việc rèn luyện tiếng Anh cho con cháu mình cho đến khi đã quá trễ.
Người ta kêu tôi là ông Ba Cất thì cũng đúng thôi, vì chính tôi đã đặt cái tên này cho nhân vật chính của truyện dài Hòn Sạn. Mà truyện dài Hòn Sạn tôi viết tả lại gần như sự thật một trăm phần trăm quãng thời gian 9 năm dài tôi sống dưới chế độ XHCN ưu việt, kể từ ngày được thả ra khỏi trại tù cải tạo Z30c Hàm Tân, Thuận Hải cho tới ngày tôi và gia đình bước chân lên máy bay qua Mỹ theo diện HO. Còn cái chuyện tôi bị gọi là Người Nhà Quê (NNQ), dĩ nhiên cũng phải có lý do của nó. Số là như thế này: Trong một truyện ngắn tôi viết, có đoạn tả lại một lần thấy một vị cán bộ cách mạng, có lẽ cấp chức cũng hơi lớn đang ba hoa giữa một đám đông. Nhân cũng đứng đó, tôi mới ngứa miệng hỏi: Thưa ông, thế ở ngoài Bắc ông ở về đâu ta? Thấy tôi hỏi, ông ta mau mắn trả lới: Tôi người Hà “Lội”! Rồi hỏi lại tôi: Thế ông cũng người Hà “Lội” à? Nghe ông ta hỏi vậy, tôi vội trả lời: Dạ không, tôi người nhà quê. Trả lời xong tôi vội lỉnh, không dám đứng đó, sợ lỡ ông ta lại nhận là “bà con” thì vỡ nợ.
Trong giờ nghĩ break time, cậu tôi hay ra ngoài ngồi ngó mông lung với điếu thuốc cầm tay, cậu nhìn lên bầu trời xanh thẳm, đôi mắt buồn rười rượi, ngày nào cũng vậy. Đến giờ nghĩ, cậu thường ra đây đứng suy tư, nhớ về quê hương Quảng Nam yêu dấu, cậu mơ màng trong chốc lát, rồi quay vào với vẻ mặt đăm chiêu, buồn bã.