- Lời cảnh cáo cho nhà nước Việt Nam
Mạch Sống, ngày 3 tháng 7, 2026
Tuần tới Văn Phòng Đại Diện Mậu Dịch Hoa Kỳ (US Trade Representative, USTR) sẽ tổ chức 3 buổi điều trần liên tiếp trong các ngày 7 – 9 tháng 7 để quyết định mức thuế quan phụ trội đối với các quốc gia bị điều tra về lao động cưỡng bức, trong đó có Việt Nam. BPSOS sẽ cử đại diện tham gia điều trần.
“Chúng tôi kêu gọi USTR áp 35-50% thuế quan phụ trội lên các mặt hàng điện tử, máy móc, hàng vải, giầy dép, nông sản, cao-su, gỗ và đồ nội thất gỗ mộc,” Ts. Nguyễn Đình Thắng, Tổng Giám Đốc kiêm Chủ Tịch BPSOS, cho biết. “Mức khuyến nghị này thể hiện tình trạng vi phạm nghiêm trọng bởi nhà nước Việt Nam.”
Theo Ông, mục đích là cảnh cáo nhà nước cộng sản ở Việt Nam: dù USTR có thể cân nhắc mức hình phạt nhẹ hơn, nhưng cứ mỗi 1% thuế quan là tương đương 2 tỉ Mỹ kim trừng phạt.
Theo bản báo cáo của BPSOS, Việt Nam sử dụng nhiều hình thức lao động cưỡng bức trá hình ở nội địa và xuất khẩu lao động giá rẻ hoặc cưỡng bức đến nhiều quốc gia đang bất công trong mậu dịch với Hoa Kỳ như Nhật, Hàn Quốc, Đài Loan, Malaysia.
Hình 1 – Tình trạng phá rừng ở Lào mà thủ phạm là bộ đội Việt Nam (nguồn: Rhett A. Butler/Mongabay: https://news.mongabay.com/2026/07/illegal-timber-imports-from-cambodia-laos-skirt-vietnam-safeguards-report-reveals/)
Ở nội địa, lính nghĩa vụ bị ép lao động trong các công ty thương mại do Bộ Quốc Phòng quản lý để sản xuất các mặt hàng về viễn thông, nội thất, và cao su để xuất khẩu. Chẳng hạn, Tổng công ty Hợp tác Kinh Tế – Company Economic Cooperation (COECCO) chuyên sản xuất các mặt hàng gỗ, kể cả nội thất, từ gỗ đốn và chở lậu từ Lào về Việt Nam. Hoặc các Công ty 72 và Công ty 75 chuyên sản xuất các mặt hàng cao su từ mủ cao su lấy về từ các đồn điền bạt ngàn mà Binh Đoàn 15 của Việt Nam thiết lập trên lãnh thổ Campuchia.
Tài liệu đóng góp của BPSOS cũng nêu tình trạng lao động cưỡng bức ở các trại tù Việt Nam theo lời kể của một số cựu tù nhân ở các trại tù Xuân Lộc, An Điềm và Gia Trung. Đặc biệt, cựu đại úy công an Lê Chí Thành góp phần tường thuật về các hình thức lao động cưỡng bức ở trại tù Z30D và các hình phạt tra tấn, nhục hình khi không đạt tiêu chuẩn.
BPSOS chỉ ra cho USTR biết rằng chính sách xuyên suốt của đảng cộng sản tuyệt đối cấm nghiệp đoàn độc lập. Vì không có nghiệp đoàn bảo vệ, người lao động dễ bị bức hiếp, dìm lương và không có vị thế thương lượng tập thể. Hậu quả là giá thành sản phẩm ở Việt Nam thấp, gây thất thoát mậu dịch khi xuất cảng sang Hoa Kỳ.
“Tệ hơn thế, nhà nước Việt Nam còn xuất cảng lao động rẻ và lao động cưỡng bức đến trên 40 quốc gia, tiếp tay cho nhiều nền kinh tế gây thất thoát mậu dịch cho Hoa Kỳ,” Ts. Thắng nhấn mạnh. “Đó là phá giá xuyên quốc gia.”
Trong 15 năm qua, chương trình xuất khẩu lao động của nhà nước Việt Nam đã gửi tổng cộng 1.4 triệu công nhân lao động xuất khẩu, trong đó hiện có 680 nghìn ở Nhật, 228 nghìn ở Đài Loan, 150 nghìn ở Hàn Quốc, và 50 nghìn ở Malaysia. Tất cả các quốc gia này đều đang bị USTR điều tra về lao động cưỡng bức. 65% các công nhân người Việt hoạt đông về sản xuất, chế biến, nông nghiệp, và ngư nghiệp, là các lĩnh vực gây thâm thủng mậu dịch nặng cho nền kinh thế Hoa Kỳ.
BPSOS là tổ chức chuyên theo dõi tình trạng buôn lao động trong chương trình xuất khẩu lao động của nhà nước Việt Nam. Liên Minh Bài Trừ Nô Lệ Mới ở Á Châu (Coalition to Abolish Modern-day Slavery in Asia, CAMSA) do BPSOS thành lập năm 2008 đến nay đã giải cứu trên 5 nghìn nạn nhân bị buôn lao động đế 32 quốc gia, mà chính nhà nước là kẻ buôn người.
“Không đáng ngạc nhiên khi mà chưa một ai trong số hơn 5 nghìn nạn nhân này được nhà nước Việt Nam công nhận là nạn nhân buôn người,” Ts. Thắng nhận định. “Dĩ nhiên không một ai trong số họ được bồi thường hoặc trợ giúp gì từ nhà nước khi còn ở quốc gia tiếp nhận hoặc sau khi hồi hương.”
CAMSA, qua các trường hợp được giải cứu, đã lập danh sách khoảng 50 công ty xuất khẩu lao động, quốc doanh và tư nhân, trực tiếp tham gia các đường dây buôn lao động nhưng chưa một công ty nào bị điều tra hoặc khởi tố hình sự.
Tài liệu của BPSOS chỉ ra là 40% các công nhân xuất khẩu sang Nhật được ngụy trang là thực tập sinh. Họ phải đóng lệ phí lên đến 7 nghìn Mỹ kim và khi đến Nhật thì phải làm việc dài giờ, kể cả bắt buộc làm thêm giờ, không có lương mà chỉ được nhận phụ cấp thấp, nhiều khi phải đi làm cuối tuần và trong các ngày lễ. Số đông đã trốn ở lại để lao động bất hợp pháp nhằm trả tiền nợ lệ phí.
Một lĩnh vực mà chỉ gần đây được chính phủ Hoa Kỳ quan tâm là các trung tâm lừa đảo ở Campuchia, Miến Điện và khu vực Sông Cửu Long nói chung. Ước lượng mỗi năm các trung tâm lừa đảo này đánh cắp 44 tỉ Mỹ kim, phần lớn từ Hoa Kỳ. Số nạn nhân người Việt ở Campuchia được ước lượng là 15 nghìn, đông thứ nhì chỉ sau China. Không có mấy thông tin về các trung tâm lừa đảo ở Miến Điện mặc dù tình trạng còn nghiêm trọng hơn ở Campuchia.
Trong 4 năm qua, CAMSA đã phối hợp với Hội Người Thượng Vì Công Lý và các tổ chức thành viên của Liên Minh Đa Tôn Giáo Phòng, Chống Buôn Người để giải cứu khoảng 45 nạn nhân từ các trung tâm lừa đảo ở Campuchia và Miến Điện. Chưa một nạn nhân nào được nhà nước Việt Nam công nhận là nạn nhân buôn người. Không những không được giúp đỡ, họ bị lực lượng biên phòng Việt Nam bắt đóng phạt khi hồi hương. Thậm chí, 2 nạn nhân chạy thoát từ Campuchia sang Thái Lan hiện bị giam vô thời hạn ở trại giam di trú vì không được toà đại sứ Việt Nam giúp hồi hương.
“Nhân viên toà đại sứ bảo họ liên lạc với đường dây bên ngoài để hồi hương,” Ts. Thắng nói. “Đường dây này tính lệ phí 1 nghìn Mỹ kim mỗi người và rất có thể đó cũng chính là đường dây đưa người vào các trung tâm lừa đảo ở Campuchia và Miến Điện.”
Ông cho biết, BPSOS đang làm việc với một số tổ chức địa phương và cơ quan LHQ để đưa 2 nạn nhân này về nước.
Lý do nữa để BPSOS kêu gọi USTR áp thuế quan cao là vì nhà nước Việt Nam trừng phạt để bịt miệng những báo động quốc tế về tình trạng lao động cưỡng bức nội địa hoặc xuyên quốc gia.
Năm 2019, nhà báo Phạm Chí Dũng bị bắt và tuyên án tù 15 năm sau khi lên tiếng việc nhà nước Việt Nam không tuân thủ cam kết về quyền lao động trong Thương Ước Mậu Dịch Tự Do với Liên Âu. Hai đồng nghiệp của Ông cũng đang ở tù với mức án 11 năm. Cựu đại úy công an Lê Chí Thành bị tù 5 năm sau khi tố cáo tình trạng lao động cưỡng bức trong hệ thống trại tù. Ông Y Quynh Bdap bị xử khiếm diện 11 năm tù với cáo buộc khủng bố sau khi Hội Người Thượng Vì Công Lý do ông đồng sáng lập báo cáo với Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ về tình trạng buôn lao động trong chương trình xuất khẩu lao động và trong các trung tâm lừa đảo. Bộ Công An chỉ định Hội Người Thượng Vì Công Lý là tổ chức khủng bố.
Và ngay chính BPSOS cũng là đối tượng để nhà nước cộng sản Việt Nam trả thù. Ngày 28 tháng 4 vửa qua, tòa án ở Việt Nam tuyên án khiếm diện 11 năm tù cho Ts. Thắng chỉ 10 ngày sau khi Ông gửi bức thư chung yêu cầu USTR điều tra Việt Nam vì đã quốc hữu hóa hàng loạt tài sản của công dân Hoa Kỳ trong thời gian 2005-2009, trị giá có thể vượt 100 tỉ Mỹ kim. Ngày 24 tháng 6 Bộ Công An tuyên bố BPSOS là tổ chức khủng bố chỉ 5 ngày sau khi BPSOS kêu gọi USTR tăng thuế quan phụ trội áp lên Việt Nam vì vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc mậu dịch công bằng với Hoa Kỳ.
Ngoài thuế quan, BPSOS còn đề nghị USTR thiết lập cơ chế thường trực để các nguồn ở Việt Nam cung cấp thông tin cho USTR mà không bị trả thù, theo dõi sự hình thành các nghiệp đoàn độc lập, đánh giá nỗ lực chấm dứt lao động cưỡng bức ở trong nước và triệt phá các đường dây buôn lao động và đưa người vào các trung tâm lừa đảo, và thẩm định sự tiến triển về thể chế pháp trị. Mức thuế quan sẽ được giảm dần tuỳ theo tiến triển.
Thông tin liên quan:
Tài liệu của BPSOS nộp góp ý với USTR cho cuộc điều trần sắp đến: https://comments.ustr.gov/s/commentdetails?rid=GBKWF6J6MD
Hai nạn nhân buôn người Việt Nam nộp báo cáo cho USTR
https://machsongmedia.org/all/vietnam/chong-buon-nguoi/hai-nan-nhan-buon-nguoi-viet-nam-nop-bao-cao-cho-ustr.html
Nhà nước Việt Nam: Biết sợ nhưng khó thoát thuế quan trừng phạt của Hoa Kỳ
https://machsongmedia.org/all/vietnam/nhan-quyen/nha-nuoc-viet-nam-biet-so-nhung-kho-thoat-thue-quan-trung-phat-cua-hoa-ky.html