- Trong số 171 người bị bắt giam trong năm 2018, 92 người đã hoặc sắp được tự do
Mạch Sống, ngày 13 tháng 6, 2019
Từ cuối tháng 8 năm ngoái, cảnh sát Thái Lan đã thực hiện nhiều cuộc bố ráp để bắt và trục xuất những người di dân bất hợp pháp. Trên 170 người Việt xin tị nạn thuộc các sắc tộc khác nhau và gồm cả trẻ em ở trong số này. Tất cả đều bị tống giam tại trại giam của Sở Di Trú, còn được gọi là IDC (Immigration Detention Center). Nhiều gia đình cả bố mẹ và con cái bị bắt chung. Cũng không ít trường hợp chỉ một phần gia đình bị bắt, và có gia đình cả cha lẫn mẹ bị bắt để lại con nhỏ bơ vơ ở ngoài. Ngoài người Việt ra còn có không ít người Pakistan, người Campuchia… cũng bị bắt trong các đợt bố ráp gần đây. Thực ra, trước đó cảnh sát Thái Lan vẫn bắt và giam người tị nạn hoặc người đang xin tị nạn nhưng chỉ lẻ tẻ chứ không ồ ạt như mấy tháng cuối năm ngoái.
Trước tình trạng này, liên minh CRSP (Coaliation for Rights of Refugee and Stateless Persons) gồm một số tổ chức chuyên lo cho người tị nạn ở Thái Lan đã nhanh chóng lên kế hoạch để vừa thăm viếng, chăm lo cho những người bị giam vừa vận động để họ được thả. Trong thực hiện, Liên Minh CRSP lập ra toán dịch vụ xã hội và toán vận động chính sách. BPSOS góp 1 cán sự xã hội người Thái, 1 luật sư người Thái, 1 luật sư người Singapore và 1 thông dịch viên nói tiếng Tây nguyên cho 2 toán này.
Người mẹ Hmong và 4 trong số 6 người con được trả tự do từ trại giam IDC, Bangkok, Thái Lan, ngày 20 tháng 11 năm 2018 (ảnh BPSOS)
Chăm lo cho người bị giam
Toán dịch vụ xã hội thường xuyên cử người thăm viếng trại giam IDC để an ủi tinh thần và chăm sóc những trường hợp khốn khó, nhất là các gia đình có trẻ nhỏ. Các cán sự xã hội còn là sợi dây liên lạc cho các gia đình bị phân ly – chính sách của Thái Lan là giam đàn ông riêng, phụ nữ cùng với con nhỏ dưới 15 tuổi riêng, và trẻ em lớn hơn ở một khu riêng. Ngoài ra, toán này còn giữ liên lạc giữa người bị bắt giam và thân nhân ở ngoài – các thân nhân này không thể đi thăm nuôi vì chính họ, do không có quy chế hợp pháp, sẽ bị bắt ngay nếu xuất hiện tại trại giam IDC.
Vận động tự do
Trong năm 2018 có tổng cộng hơn 161 người Việt chạy sang Thái Lan tị nạn bị bắt giam vào trại giam IDC, gồm có 69 đàn ông, 41 phụ nữ và 61 trẻ em dưới 18 tuổi. Trong số này, đồng bào Tây Nguyên là đông nhất: 137; kế đến là 22 đồng bào người Hmong, 7 người Việt và 5 người Khmer Krom. Tuyệt đại đa số những người này bị bắt trong các đợt bố ráp vào cuối tháng 8 năm 2018. Số còn lại bị bắt lẻ tẻ.
Thái Lan không ký Công Ước LHQ về người tị nạn và luật của Thái Lan không công nhận người tị nạn. Ngay cả những người đang được Cao Uỷ Tị Nạn LHQ (United Nations High Commissioner for Refugees, hoặc UNHCR) bảo vệ cũng vẫn bị xem là di dân bất hợp pháp và có thể bị bắt giam. Khi đã bị đưa vào trại giam IDC thì hầu như không có ngày ra, chỉ trừ khi tình nguyện hồi hương hoặc, nếu đã có quy chế tị nạn, được định cư ở một quốc gia khác.
Do không thể dùng Công Ước LHQ về người tị nạn, toán vận động đã dùng Công Ước LHQ về quyền trẻ em để yêu cầu chính phủ Thái trả tự do cho các trẻ em bị bắt giam, đồng thời trả tự do cho cha mẹ để trông nom cho chúng khi được tự do. Tuy nhiên, chính phủ Thái đồng ý trả tự do cho 1 người lớn, thường đó là người mẹ. Chỉ trong trường hợp không có mẹ, thì người cha được trả tự do cùng với con cái.
Ngoài ra, toán vận động cũng thuyết phục chính phủ Thái trả tự do cho những người bệnh nặng, có thể sẽ chết nếu tiếp tục bị giam.
Thủ tục trả tự do cho trẻ em và người trông nom
Thủ tục của chính phủ Thái đòi hỏi có người đứng ra làm đơn bảo lãnh tại ngoại cho từng gia đình và đóng tiền thế chân 50,000 Baht (tương đương 1,580 USD) cho mỗi người lớn. Một tổ chức người Thái thuộc Liên Minh CRSP nhận trách nhiệm bảo lãnh. Các tổ chức khác đóng góp tài chánh và lo tìm nhà ở, đưa đi khám sức khoẻ và tìm sinh kế cho những gia đình được tự do.
Đến nay, đã có tổng cộng 34 trẻ em cùng 18 người mẹ thuộc sắc tộc Tây Nguyên được bảo lãnh tại ngoại qua 2 đợt: đợt ngày 22 tháng 1 và đợt 26 tháng 3 năm 2019. Ngoài ra có 1 người đàn ông sắc tộc Tây Nguyên được trả tự do vì lý do sức khoẻ trong khi vợ con vẫn còn trong IDC. Trước đó, ngày 20 tháng 11, 2018, 1 người Mẹ và 6 người con thuộc sắc tộc Hmong cũng được trả tự do – trường hợp này không nằm trong số hồ sơ chung của Liên Minh CRSP mà do BPSOS lo riêng.
Hiện nay, Liên Minh CRSP đã nộp đơn bảo lãnh và tiền thế chân cho 6 người mẹ và 12 trẻ em thuộc sắc tộc Tây Nguyên, và 1 người mẹ với 2 trẻ em thuộc sắc tộc Khmer Krom. Các đơn này đang chờ quyết định của chính phủ Thái. Nếu đơn được chấp thuận, tổng cộng có 81 người thoát được cảnh bị giam cầm nhờ sự can thiệp theo con đường bảo lãnh tại ngoại.
Những phụ nữ và trẻ em được thả từ trại giam IDC, Bangkok, Thái Lan, ngày 22 tháng 1 năm 2019 (nguồn Grace Bùi)
Vận động định cư
Chính phủ Thái Lan cho phép những ai đang bị giam mà đã được UNHCR cấp quy chế tị nạn lên đường định cư nếu có quốc gia đón nhận họ. Kế hoạch của chúng tôi là: (1) đưa luật sư vào trại giam IDC để lập hồ sơ xin tị nạn cho những ai chưa được UNHCR cứu xét, hoặc làm đơn kháng cáo nếu đã bị từ chối quy chế tị nạn; (2) vận động để những người có quy chế tị nạn được sớm định cư ở một quốc gia thứ ba.
Hiện nay có 71 người Việt đang ở trại giam IDC mà không nằm trong diện có thể bảo lãnh tại ngoại. Số này được phân loại như sau:
- Người Tây Nguyên: 44 nam (26 người có quy chế tị nạn), 9 nữ (2 người có quy chế tị nạn)
- Người Hmong: 7 nam (4 người có quy chế tị nạn), 2 nữ (1 người có quy chế tị nạn)
- Người Khmer Krom: 1 nam, 1 nữ (không ai có quy chế tị nạn)
- Người Việt: 7 nam (5 người có quy chế tị nạn)
Liên Minh CRSP đã và đang vận động định cư cho 36 người đã có quy chế tị nạn. Trước đây, đã có 4 người được định cư ở Canada và Hoa Kỳ do nỗ lực của BPSOS và một gia đình 7 người Hmong định cư tại Pháp, do một tổ chức ở Pháp vận động. Văn phòng pháp lý ở Thái Lan do BPSOS tài trợ đã cử 1 luật sư chuyên tìm cơ hội định cư cho số người còn lại.
Đồng thời, BPSOS cùng với tổ chức Asylum Access Thailand gửi luật sư vào trại giam IDC để giúp một số người đang bị giam trong thủ tục xin quy chế tị nạn.
Các mạnh thường quân
BPSOS đã tham gia Liên Minh CRSP từ đầu để vận động tự do cho số đồng bào bị giam trong IDC, và giúp những người vừa thoát cảnh giam cầm từng bước hội nhập xã hội. Trong suốt thời gian qua, BPSOS đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của nhiều vị mạnh thường quân. Ông Bà Dan và Hiền Trần ở Dallas, Texas đã trích quỹ từ thiện để đóng góp 14,000 USD. Bà Iris Đinh ở San Jose và một thân hữu ẩn danh đã đóng góp tổng cộng 3,000 USD. Đầu năm nay một nữ chủ tiệm nail đã bỏ hẳn một tháng để đến Thái Lan huấn luyện nghề nail cho nhiều người Mẹ mới được tự do. Một số người Việt khi có dịp đến hoặc đang ở Thái Lan cũng đã thăm nuôi các đồng bào bị giam trong IDC.
Chúng tôi chân thành cảm ơn các mạnh thường quân này.
Một gia đình người Hmong đã định cư tại Pháp sau khoảng 10 năm bị giam trong IDC, do một tổ chức bên pháp vận động, ngày 22 tháng 9 năm 2018 (nguồn từ Facebook)
Một số hồ sơ tiêu biểu
(1) Ông A Ga và gia đình
Ông A Ga, cư dân ở tỉnh Kontum, là một lãnh đạo của Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên, mà Ông bắt đầu tham gia năm 2003. Ông nhanh chóng phát triển hội thánh và thành lập được 12 điểm nhóm tư gia. Sau nhiều lần bị bắt giam và trên 40 lần bị thẩm vấn tại đồn công an và nhiều lần bị tra tấn, Ông A Ga đã đưa vợ và con nhỏ đi trốn và đến Thái Lan năm 2014. Với sự trợ giúp pháp lý của luật sư của BPSOS, gia đình của Ông được UNHCR công nhận tư cách tị nạn.
Ngày 12 tháng 1, 2017 công an Tỉnh Gia Lai phát lệnh truy nã Ông A Ga. Ngày 10 tháng 1, 2018 Ông bị cảnh sát Thái bắt cùng với vợ và người con trai lúc ấy 10 tuổi. Họ bị đưa vào giam tại IDC. Tại đây, người của Toà Đại Sứ Việt Nam ở Bangkok đã nhiều lần vào để phỏng vấn gia đình này nhằm chuẩn bị cho việc dẫn độ.
Do sự vận động của BPSOS, chính phủ Hoa Kỳ đồng ý đón nhận Ông A Ga và vợ con. Với sự hợp tác của chính phủ Thái, ngày 23 tháng 3, 2018 Ông và gia đình đã được âm thầm chuyển sang một địa điểm an toàn ở Philippines trong khi chờ chính phủ Hoa Kỳ hoàn tất thủ tục nhận định cư. Ngày 28 tháng 9, 2018 cả gia đình đã đến được Raleigh, North Carolina, Hoa Kỳ.
Ông A Ga và vợ con đến định cư ở Raleigh, North Carolina, Hoa Kỳ và được đón tiếp bởi người đại diện cho Hiệp Hội Giáo Dân Cồn Dầu, ngày 23 tháng 9, 2018 (ảnh Tony Trần)
(2) Cô Hồng (không phải tên thật)
Cô Hồng sinh ngày 7 tháng 9 năm 1975 tại Đắc Lắc, Việt Nam. Bị chính quyền đàn áp, sách nhiễu vì niềm tin tôn giáo của mình, cô đã chạy sang Thái Lan xin tị nạn vào tháng 6 năm 2015 và được UNHCR công nhận là người tị nạn vào tháng 1 năm 2018. Cô Hồng cùng với chồng và 4 đứa con đã bị cảnh sát Thái Lan bắt giữ vào ngày 28 tháng 8 năm 2018. Cô và 4 đứa con, lần lượt 14 tuổi, 12 tuổi, cùng 2 bé song sinh 2 tuổi, được trả tự do ngày 22 tháng 1 năm 2019 nhờ đơn bảo lãnh của Liên Minh CRSP. Nhưng chồng cô vẫn còn bị giam trong IDC. Hiện cô cùng 4 đứa con sống tại một căn phòng nhỏ gần một ngôi chùa ở Bangkok. Hai đứa con lớn của cô đang theo học tại một trường học địa phương ở Thái Lan.
Cuộc sống trong trại giam IDC rất khó khăn với cô, cô bị dị ứng khủng khiếp với môi trường khắc nghiệt ở trại giam IDC, nơi gần 200 tù nhân phải ở chung một căn phòng nhỏ. Trong 5 tháng khi cô và chồng ở IDC, Bộ Phát Triển Xã Hội và An Ninh Con Người đã giúp họ chăm sóc con cái bị giam riêng. Cô khóc mỗi ngày vì nhớ con nhưng cô không thể gặp chúng. Khi cô Hồng được ra khỏi IDC và đoàn tụ với lũ trẻ, chúng cảm thấy không quen mẹ và phải mất một thời gian để cô nuôi dưỡng tình cảm và sự gắn bó với chính những đứa con của mình. Tuy cô được thả ra đã hơn 4 tháng, cuộc sống đối với cô thật khó khăn vì chồng cô vẫn còn bị giam trong IDC. Cô nhận được một khoản trợ cấp nhỏ hàng tháng từ tổ chức Bangkok Refugee Center (BRC) và từ UNHCR, nhưng số tiền này không đủ để nuôi 4 người con chưa trưởng thành. Hơn nữa, cô không thể làm việc vì phải chăm sóc 2 đứa trẻ còn quá bé. Con trai út của cô có vấn đề về da đầu, cô con gái 12 tuổi thường xuyên bị đau đầu và đứa con trai 14 tuổi thì bị kích ứng da. Cô hiện đang chờ đợi chồng mình được ra khỏi IDC đồng thời mong mỏi gia đình được đi tái định cư ở quốc gia thứ ba.
(3) Cô Tách (không phải tên thật)
Cô Tách đến từ xã La Yun ở Việt Nam, 46 tuổi và có 7 đứa con. Sau khi bị bắt vào ngày 28 tháng 8, ở tù 10 ngày và sau đó chuyển đến trại giam IDC, cô và 4 đứa con út được tại ngoại vào ngày 26 tháng 1. Chồng cô và một đứa con 23 tuổi vẫn bị giam giữ tại trại giam IDC. Cô bị huyết áp cao và vẫn vô cùng lo lắng về chồng và đứa con trong IDC. Hai đứa con lớn của cô thì vẫn ở Việt Nam. Trong khi bị giam giữ tại IDC được 5 tháng, cô chỉ được phép gặp chồng hai lần và không được gặp con. Hiện tại cô là một người tị nạn được công nhận và được hỗ trợ 6.500 THB (31 THB bằng 1 USD) mỗi tháng từ BRC và UNHCR. Tuy nhiên số tiền này không đủ để trả tiền thuê nhà và mua thức ăn cho 4 người con.
Khi còn ở IDC, cô trải nghiệm sự đối xử nghiệt ngã từ những người trưởng nhóm trong phòng giam. Họ phân công người Việt Nam dọn dẹp nhà vệ sinh. Khi các nhân viên mang sữa hoặc nước trái cây cho người tị nạn Việt Nam, các trưởng nhóm trong phòng giam đã giữ lại để bán. Trước khi được thả ra, có một lần cô đã khóc khi một trong những người trưởng nhóm đá đổ thức ăn của cô ra khắp sàn nhà và quần áo của cô, rồi hành hung cô. Cô đã báo cáo điều này với nhân viên UNHCR trong IDC, nhưng không nhận được phản hồi nào.
Cô Tách nói rằng trước khi bị bắt, cô có một cuộc sống khó khăn ở Bangkok, tuy nhiên, chồng cô có thể làm một số công việc được trả tiền, bằng cách đó họ có thể chăm sóc gia đình. Hiện tại, cô đang ở một mình với 4 đứa con với rất ít sự hỗ trợ; cuộc sống càng khó khăn khi cô không thể đi làm vì phải chăm sóc con nhỏ. Cô hy vọng rằng một ngày nào đó Thái Lan sẽ chấp nhận người tị nạn và cho họ nhiều quyền hơn để họ có thể sống một cuộc sống ổn định.
(4) Ông Jar (không phải tên thật)
Ông Jar, 54 tuổi, sinh ra ở Gia Lai, Việt Nam. Ông đến Thái Lan vào tháng 5 năm 2015 và được công nhận tư cách tị nạn từ tháng 3 năm 2018 vì lý do bị đàn áp về tôn giáo. Ông Jar có 5 người con, 4 người con sống ở Việt Nam, trong khi vợ ông hiện bị giam giữ tại IDC. Đứa con út của họ 16 tuổi, hiện đang học tiếng Thái tại một trường học dành cho trẻ em tị nạn ở Bangkok. Ông Jar và vợ bị bắt vào ngày 28 tháng 8 năm 2018 tại Bangkok. Ông đã bị giam giữ tại IDC trong 6 tháng và được tại ngoại vào ngày 4 tháng 2 năm 2019. Trong khi hầu hết những người tị nạn ở IDC không được phép tại ngoại, ông Jar là một ngoại lệ vì bệnh phổi của ông đã trở nên tồi tệ và không thể sống sót trong điều kiện khủng khiếp bên trong IDC, nơi một số đông người phải chia sẻ một phòng giam đông đúc.
Sau khi được giải thoát khỏi IDC, ông Jar đã cảm thấy sức khỏe khá hơn. Trung tâm tị nạn Bangkok (BRC) đang hỗ trợ các chi phí để tìm kiếm sự trợ giúp y tế liên quan đến căn bệnh của ông. Ông nhận được một khoản tiền nhỏ từ BRC và UNHCR để thuê phòng, mua thức ăn và trả tiền thuốc. Tuy nhiên, ông vẫn luôn đau đáu về vợ của mình, lo lắng cho sức khoẻ tinh thần và thể chất của bà. Vợ ông gọi ông vào ngày 4 tháng 3 từ bên trong IDC, bà nói với ông rằng bà cảm thấy chán nản và yếu đuối. Ông Jar mong mỏi vợ mình sẽ được thả ra khỏi IDC.
(5) Cô Bo (không phải tên thật)
Cô Bo, 28 tuổi, đến từ Buôn Bang, Đắc Lắc, Việt Nam. Vì bị đàn áp về tôn giáo, cô đến Bangkok xin tị nạn vào tháng 5 năm 2016 cùng với chồng, 2 con và anh trai. Cô được UNHCR công nhận là người tị nạn khi còn ở IDC sau khi bị bắt vào ngày 28 tháng 8. Trong 5 tháng ở IDC, cô được gặp chồng 2 lần và không được gặp con khi họ bị chia cách. Cô được thả ra vào ngày 26 tháng 1 cùng với 2 đứa con. Cô Bo mô tả cuộc sống ở IDC rất khó khăn, cô có vấn đề về sức khỏe do không có đủ thức ăn nước uống, đôi khi cô còn phải uống nước từ nhà vệ sinh, như nhiều tù nhân khác đã làm. Hiện tại một tổ chức địa phương đang cung cấp cho cô Bo 4.000 THB mỗi tháng để giúp cô trả tiền thuê nhà và mua thực phẩm. Tuy nhiên số tiền đó là không đủ vì tiền thuê nhà đã tốn 2.000 THB và phần còn lại cô phải nuôi con cái và trả tiền đi lại cho việc đến IDC để báo cáo hai lần một tháng. Ngoài ra, cô Bo không có tiền chữa trị cho mình và những đứa con bị cận thị và cũng không đủ khả năng mua kính.
Trước mắt cô, tương lai không hề sáng lạn. Trước khi bị bắt thì chồng cô có thể tìm việc làm để trang trải một phần tài chính, còn cô hiện giờ không thể đi làm vì phải chăm sóc con cái và không có đủ tiền để nuôi sống gia đình. Cuộc sống thực sự căng thẳng và vất vả, cô không biết mẹ con cô sẽ sống ra sao khi tổ chức cung cấp tài chính ngừng việc hỗ trợ. Hàng ngày cô cũng chẳng có phương tiện nào để đưa đón con gái mình đi học, vì vậy cô phải đi bộ 30 phút dưới cái nóng của Bangkok mỗi chiều. Cô mượn một chiếc điện thoại di động từ anh rể nhưng cũng đã phải trả lại. Cô hy vọng rằng UNHCR và Liên Minh CRSP sẽ giúp cô nhiều hơn vì cuộc sống đối với cô quá khó khăn.