LTS: Ngày 9/7, ông Đỗ Ngọc Hưng (Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ) sẽ phát biểu tại buổi điều trần của USTR về tình trạng cưỡng bức lao động và bất cân bằng mậu dịch. USTR đồng thời cũng đang điều tra Việt Nam về vấn đề tài sản trí tuệ và mậu dịch. Sau đây là cập nhật mới của Mạch Sống.
Ngày 6/7/2026, báo Tuổi Trẻ đưa tin “Việt Nam triệt phá hơn 100 trang web phim lậu xôn xao cộng đồng anime toàn cầu”: Việt Nam bắt 7 nghi phạm đứng sau HiAnime, trang web xem anime lậu “từng có lượng truy cập thuộc nhóm lớn nhất thế giới.”
Ngày 7/7, báo Chính phủ viết “Trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 67.937 vụ vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả…”
Có thể thấy chính quyền Việt Nam đang lo sốt vó, từ lúc Văn phòng Đại diện Mậu dịch Hoa Kỳ (United States Trade Representative, viết tắt USTR) công bố Báo cáo Đặc biệt 301 và xếp Việt Nam là “quốc gia ngoại quốc ưu tiên” duy nhất về vấn đề tài sản trí tuệ.
Phản ứng của Việt Nam khi bị điều tra về tình trạng ăn cắp tài sản trí tuệ
Như đã viết trong bài trước, Việt Nam bị hàng loạt các cá nhân, cơ quan, và doanh nghiệp, tổ hợp doanh nghiệp tố cáo về tình trạng vi phạm bản quyền tràn lan: phim, nhạc, phần mềm lậu; hàng nhái; luật pháp lỏng lẻo; luật lệ phi lý, vi phạm bí mật thương mại (như hải quan yêu cầu cung cấp mọi thông tin thành phần hóa chất và tỷ lệ phần trăm); Việt Nam làm trạm trung chuyển cho China…
Đặc biệt là các bản báo cáo đăng vào phút chót của hàng loạt các “ông lớn” như International Intellectual Property Alliance, US Chamber of Commerce, Motion Picture Association, Recording Industry Association of America, Council for Innovation Promotion, Business Software Alliance, US Council for International Business, National Council of Textile Organization, v.v. Các nhóm này kêu gọi Hoa Kỳ có biện pháp mạnh về thuế quan và cả phi thuế quan đối với Việt Nam.
Trong số các ý kiến góp ý kêu gọi Hoa Kỳ cân nhắc quyết định áp thuế quan lên Việt Nam, có thể thấy có ba loại chính: các doanh nghiệp thừa nhận Việt Nam có ăn cắp tài sản trí tuệ, nhưng Hoa Kỳ nên có những hành động khác thay vì đánh thuế, ảnh hưởng giá cả; các doanh nghiệp thừa nhận có tình trạng ăn cắp tài sản trí tuệ và Hoa Kỳ nên trừng phạt những lĩnh vực đó, nhưng nên miễn trừ những ngành không liên quan; và những người bênh vực nhà nước Việt Nam, có vẻ là dư luận viên hoặc chính là giới chức nhà nước, hoặc được thuê bao bởi giới chức nhà nước.
Riêng Bộ Khoa học và Công nghệ của Việt Nam gửi cho USTR một bản báo cáo dài như trường thiên tiểu thuyết: 3581 trang tiếng Anh, chưa kể phụ đính là bản gốc tiếng Việt.
Các vụ bắt bớ cho thấy điều gì?
Các dư luận viên đồng loạt nhảy vào trang web của USTR, kể ra một loạt các vụ bắt bớ gần đây về vi phạm bản quyền để bênh vực nhà nước Việt Nam (dư luận viên đôi khi lấy tên khác nhau nhưng đưa cùng câu trả lời). Nhưng gậy ông đập lưng ông: thứ nhất, khẳng định hàng nhái, hàng lậu tràn lan, như người khác đã nói; thứ hai, cho thấy chính quyền Việt Nam bây giờ mới động tay làm gì đó, khi có áp lực từ Hoa Kỳ.
Bản báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho thấy điều đó: “Trong giai đoạn 2021 – 2025, công an Việt Nam đã khởi tố hình sự với 5 vụ việc liên quan tới 7 bị can về hành vi vi phạm quyền tác giả và quyền liên quan”; “Viện Kiểm sát Nhân dân đã ban hành quyết định truy tố tới 4 vụ án liên quan tới 7 bị can về hành vi vi phạm quyền tác giả và quyền liên quan, trong khi tòa án đã thụ án và xét xử 4 liên quan tới 7 bị cáo về hành vi này.”
Không có thông tin về số lượng phạt hành chính trong năm 2021 – 2025.
“Năm 2026, các cơ quan chức năng đã xử phạt vi phạm hành chính đối với 27 vụ việc xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan: triệt phá các trang web phát sóng trực tiếp bóng đá trái phép, bao gồm CakhiaTV và Rakhoi.TV; đồng thời tịch thu hàng hóa vi phạm với tổng trị giá hơn 28 tỷ đồng (tương đương 1.060 đô Mỹ). […] Cơ quan chức năng đã chặn truyền truy cập tổng cộng 1.052 trang web vi phạm, bao gồm 263 trang web phim lậu, 177 trang web truyện tranh lậu, và 612 trang web truyền hình trái phép.
[…] Áp dụng xử phạt hành chính với tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng (tương đương 37.800 đô Mỹ) trong 28 vụ việc.”
Thế còn xử lý hình sự?
“Lực lượng công an Việt Nam đã khởi tố vụ án hình sự với 15 vụ việc liên quan tới 50 bị can về hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan.”
5 vụ việc liên quan tới 7 bị can trong giai đoạn 2021 – 2025. 15 vụ việc liên quan tới 50 bị can chỉ trong năm 2026.
Tất cả những điều này cho thấy nhà nước Việt Nam đang run trước nguy cơ bị đánh thẳng vào kinh tế.
Thách thức cho nhà nước Việt Nam
Nhà nước Việt Nam bắt đầu điều tra và xử lý một loạt trường hợp để “bày tỏ thiện chí”, để lấy lòng Hoa Kỳ, để không bị nâng thuế quan.
Chúng tôi thách chính quyền Việt Nam xử phạt khi kẻ vi phạm chính là truyền thông nhà nước. Những kênh truyền thông như An ninh TV hay VTV thường xuyên làm video về BPSOS, thường xuyên đăng lại hình ảnh từ Mạch Sống và các trang Facebook của BPSOS, thường xuyên vi phạm bản quyền. Liệu họ có phạt VTV và An ninh TV không?
Một ví dụ trong báo cáo của BPSOS gửi USTR.
Hoặc trong trường hợp đạo Cao Đài, Chi phái 1997 tìm cách đăng ký với Bộ Thương mại Hoa Kỳ danh xưng Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ để độc chiếm toàn bộ Cao Đài, sau đó bị bác bỏ. Liệu nhà nước Việt Nam có xử phạt Chi phái 1997 không?
Biết sợ
Nhà nước Việt Nam phản ứng rất khác trước các báo cáo vi phạm nhân quyền của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ hoặc Ủy hội Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế (USCIRF)—biện bác là các báo cáo thiên lệch do nhận thông tin sai hoặc có ác ý, sau đó tảng lờ, chứng nào tật nấy. Đằng này, khi bị USTR sờ gáy, họ đổ công soạn bảng công lao để chứng minh thực tâm thay đổi. Rõ ràng là biết sợ.
Theo TS. Nguyễn Đình Thắng, kết nối các vi phạm nhân quyền với các biện pháp trừng phạt của USTR là cao tay ấn, có hiệu quả nhãn tiền. Cứ thế mà làm.
Một cách quý vị có thể tiếp tay là đọc bản gốc tiếng Việt và chỉ ra những điều bất nhất, khuất tất, bất cập trong bản báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ và góp ý với USTR, trực tiếp hoặc thông qua BPSOS.
Xin gửi thông tin đến: [email protected]. Mọi nguồn tin đều được bảo mật.