- Luật mới gây khó thêm cho các cộng đồng và tổ chức tôn giáo độc lập với nhà nước
Mạch Sống, ngày 27 tháng 11, 2019
Trong bản phúc trình cập nhật công bố ngày 22 tháng 11, Uỷ Hội Hoa Kỳ về Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế (USCIRF) nhận xét tổng quát rằng Luật Tín Ngưỡng và Tôn Giáo của Việt Nam, hiệu lực đầu năm 2018, vi phạm những tiêu chuẩn quốc tế tối thiểu về nhân quyền, đặc biệt Điều 18 trong Công Ước Quốc Tế về Quyền Dân Sự và Chính Trị mà Việt Nam đã ký kết.
Bản phúc trình cập nhật này đúc kết những nhận xét của phái đoàn USCIRF sau chuyến thị sát Việt Nam ngày 17-19 tháng 9 vừa qua. Mục đích chính của chuyến thị sát là tìm hiểu ảnh hưởng của Luật Tín Ngưỡng, Tôn Giáo, hiệu lực từ đầu năm 2018, đối với thực trạng của các cộng đồng tôn giáo ở Việt Nam.
Qua cuộc thị sát này, phái đoàn của Uỷ Hội USCIRF đã tiếp xúc các giới chức chính quyền Việt Nam, các thành phần tôn giáo độc lập và không đăng ký với chính quyền, cũng như một số vị chức sắc của các tổ chức tôn giáo được chính quyền cho phép hoạt động.
Qua các cuộc tiếp xúc này, phái đoàn ghi nhận một số các vi phạm sau đây.
Bà Bùi Thị Kim Phượng, vợ của TNLT Nguyễn Bắc Truyển, cùng với Uỷ Viên USCIRF Anurima Arriaga, Việt Nam, ngày 17/09/2019 (ảnh USCIRF)
(1) Đăng ký hoạt động tôn giáo
Luật của Việt Nam đòi hỏi các tổ chức tôn giáo phải đăng ký hoạt động và đăng ký cơ sở hoạt động, thông qua những thủ tục cầu kỳ và phức tạp, như điều kiện tiên quyết để thực thi đức tin. Theo tiêu chuẩn quốc tế mà Việt Nam đã cam kết, đăng ký hoạt động tôn giáo không thể là một đòi hỏi mà chỉ có thể là chọn lựa tuỳ nghi. Phái đoàn USCIRF phối kiểm rằng ở nhiều địa phương, chính quyền còn tuỳ tiện vượt quá thẩm quyền và đặt ra thêm các đòi hỏi ngoài luật; chẳng hạn, có nơi chính quyền bắt buộc một hội thánh Tin Lành phải cung cấp đầy đủ tên của các hội viên khi đăng ký hoạt động trong khi luật chỉ yêu cầu cung cấp tổng số hội viên.
(2) Cấp phép cho sinh hoạt tôn giáo
Luật Tín Ngưỡng, Tôn Giáo cho phép các tổ chức tôn giáo đã có giấy phép hoạt động tổ chức sinh hoạt tôn giáo mà không cần xin phép trước, ngoại trừ các sự kiện quy mô lớn. Tuy nhiên, chính quyền có thể viện dẫn điều 5 của luật để cấm các sinh hoạt tôn giáo vì lý do an ninh quốc gia hoặc đạo đức xã hội. Phái đoàn của Uỷ Hội USCRIF lắng nghe trực tiếp từ những tổ chức tôn giáo đã bị cấm sinh hoạt vì có thành viên phát biểu công khai về một số vấn đề mà nhà nước cho là “nhạy cảm”. Ở một số nơi, chính quyền địa phương đã dùng Luật Tín Ngưỡng, Tôn Giáo để cấm đoán các sinh hoạt mà trước đây tuy không được phép nhưng cũng không bị cấm.
(3) Các hạn chế về cơ sở, chức sắc và đào tạo
Xây nhà nguyện và cơ sở tôn giáo tiếp tục gay go ngay cả đối với các tổ chức tôn giáo đã có giấy phép hoạt động. Nhiều điểm nhóm Tin Lành không được phép xây cất cơ sở tôn giáo đã đành, khi họ sinh hoạt tôn giáo tại tư gia thì bị chính quyền địa phương giải tán với lý do số người vượt mức quy định hoặc vì chủ nhà không được cấp phép sử dụng đất cho sinh hoạt tôn giáo.
Luật mới cho phép các tổ chức tôn giáo đã đăng ký hoạt động bổ nhiệm chức sắc mà không phải xin phép trước, chỉ cần thông báo cho chính quyền. Tuy nhiên các chức sắc này không được thuyết giảng, hành đạo ngoài phạm địa lý vi cho phép.
Luật mới cho phép các tôn giáo đã được công nhận được mở trường đào tạo chức sắc. Tuy nhiên, luật này đòi hỏi dạy môn sử và luật Việt Nam theo giáo trình do nhà nước ấn định mặc dù các môn học này mọi học sinh đều đã học ở các trường trong hệ thống của nhà nước. Đòi hỏi này gây khó khăn không ít cho các trường tôn giáo vì thiếu giáo viên phù hợp cho hai môn học bắt buộc này.
(4) Trách nhiệm thực thi
Tại các cuộc tiếp xúc với Uỷ Hội USCIRF, hầu hết các tổ chức tôn giáo đã đăng ký và không đăng ký hoạt động đều than phiền về những bất cập trong thực thi Luật Tín Ngưỡng Tôn Giáo và quy trách nhiệm cho các chính quyền cấp địa phương hoặc cấp tỉnh, chứ không phải cấp trung ương. Một số giới chức cấp trung ương cho biết có nhận được các đơn khiếu nại và đã chuyển cho địa phương giải quyết. Nhiều tổ chức tôn giáo không buồn làm đơn khiếu nại vì không tin vào thực tâm giải quyết của chính quyền.
Trong phần kết luận, bản phúc trình cập nhật của USCIRF khuyến nghị là Việt Nam cần làm nhiều hơn nữa để cải thiện tự do tôn giáo ở Việt Nam, mà bước tiên khởi và quan trọng nhất là bãi bỏ đòi hỏi đăng ký sinh hoạt và hoạt động tôn giáo vì đòi hỏi này vi phạm cam kết về nhân quyền của Việt Nam với quốc tế.
Uỷ Viên USCIRF Kristina Arriaga cùng với TT Thích Vĩnh Phước, TT Thích Thiện Phúc và Ts. Nguyễn Đình Thắng, Bangkok, Thái Lan ngày 4/11/2019 (ảnh BPSOS)
Ý nghĩa của bản phúc trình cập nhật
Câu hỏi đặt ra là bản phúc trình cập nhật này mang ý nghĩa gì và chúng ta có thể khai thác nó ra sao.
Bản phúc trình của Uỷ Hội USCIRF là kết quả của chuyến thị sát Việt Nam vào tháng 9 vừa qua. Chuyến thị sát này tự nó đã là một nhượng bộ từ phía Việt Nam. Thoạt tiên chuyến thị sát được dự trù cho tháng 6 nhưng phải đình chỉ vì chính phủ Việt Nam không cấp visa cho phái đoàn. Ngày 17 tháng 7, Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ cho biết là Việt Nam đổi ý, sẵn sàng tiếp đón phái đoàn USCIRF. Thời điểm này đang diễn ra Hội Nghị Cấp Bộ Trưởng Thăng Tiến Tự Do Tôn Giáo với thông điệp mạnh mẽ của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ về ưu tiên bảo vệ và phát triển tự do tôn giáo trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.
Song song với bản phúc trình, Uỷ Hội USCIRF đã quyết định chọn Ông Nguyễn Bắc Truyển cho chương trình bảo trợ Tù Nhân Lương Tâm Tôn Giáo. Người đứng tên bảo trợ không ai khác hơn Bà Anurima Bhargava, Uỷ Viên USCIRF trưởng phái đoàn thị sát Việt Nam. Chính sách của USCIRF là chọn một khuôn mặt tiêu biểu cho sự đàn áp tôn giáo ở mỗi quốc gia được đề nghị đưa vào danh sách CPC. Quyết định về Ông Truyển kèm với bản phúc trình cập nhật là thông điệp rõ ràng nhắn gửi chính quyền Việt Nam và Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ rằng Việt Nam xứng đáng nằm trong danh sách này.
Trong chuyến thị sát, phái đoàn USCIRF đã tiếp xúc đại diện của khá nhiều cộng đồng bị bách hại, như Cao Đài, Phật Giáo, Phật Giáo Hoà Hảo, Công Giáo, Tin Lành Tây Nguyên, Tin Lành Hmong, Đạo Dương Văn Mình… Không chỉ vậy, trước khi lên đường phái đoàn USCIRF đã tiếp xúc với nhiều đại diện của các cộng đồng này ở Hoa Kỳ và sau chuyến thị sát, tại Hội Nghị về Tự Do Tôn Giáo hay Niềm Tin Vùng Đông Nam Á (SEAFORB) lần 5 vừa tổ chức ở Bangkok, Thái Lan, phái đoàn USCIRF do Uỷ Viên Kristina Arriaga hướng dẫn lại đã gặp gỡ nhiều đại diện của các cộng đồng kể trên đến từ Việt Nam và Hoa Kỳ. Điều này cho thấy là các cộng đồng bị bách hại đã tạo được quan hệ chặt chẽ và thường xuyên với USCIRF.
Về nội dung, bản phúc trình xác nhận những thông tin mà USCIRF đã nhận được thông qua khoảng 50 bản báo cáo mà các cộng đồng bị bách hại đã nhờ BPSOS chuyển đi kể từ sau khi Luật Tín Ngưỡng, Tôn Giáo có hiệu lực. Các báo cáo này cho thấy là nhiều nơi, tình trạng của các tôn giáo độc lập với nhà nước đã tệ đi. Việt Nam đã trình diễn với quốc tế rằng luật này là một bước tiến quan trọng về thực thi cam kết điều 18 của Công Ước Quốc Tế về Quyền Dân Sự và Chính Trị. Bản phúc trình cập nhật của USCIRF khẳng định ngược lại: nhiều điểm của luật này vi phạm nghiêm trọng các tiêu chuẩn tối thiểu của quốc tế về quyền tự do tôn giáo hay niềm tin.
Đến từ cơ quan tư vấn tối cao về tự do tôn giáo của chính phủ Hoa Kỳ, bản phúc trình là cơ sở vững chắc cho các cuộc vận động quốc tế trong thời gian tới. Chúng tôi mong rằng các người tranh đấu cho nhân quyền nói chung và quyền tự do tôn giáo nói riêng sẽ nghiên cứu để rồi tận dụng bản phúc trình này. Chúng tôi sẽ có những hướng dẫn cụ thể.
Bài liên quan:
Bản phúc trình cập nhật của USCIRF (tiếng Anh)
https://www.uscirf.gov/sites/default/files/2019%20Vietnam%20Country%20Update_1.pdf
Sau hội nghị cấp bộ trưởng, hình thành toán vận động cho tự do tôn giáo cho Việt Nam
http://www.machsongmedia.com/vietnam/nhanquyen/1491-2019-09-26-06-03-59.html
Uỷ Hội Hoa Kỳ chọn Ông Nguyễn Bắc Truyển cho chương trình bảo trợ tù nhân lương tâm
http://www.machsongmedia.com/vietnam/nhanquyen/1505-2019-11-21-01-11-52.html