Xã Hội Dân Sự & Dân Chủ

• Không thể phát triển khi lấy sự yếu kém làm niềm hãnh diện

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Ngày 13 tháng 4, 2019

http://machsongmedia.com

Cách đây chừng hơn 3 năm, chuyên gia kinh tế Bà Phạm Chi Lan thuật lại nhận xét của một giới chức Ngân Hàng Thế Giới rằng, Việt Nam là quốc gia không chịu phát triển. Quả là một nhận xét đầy tính mỉa mai về thân phận của một dân tộc. Dĩ nhiên, thành phần lãnh đạo quốc gia phải chịu trách nhiệm và đã có không ít những nhận xét nghiêm khắc về họ. Ở đây tôi muốn nói với những thành phần ngoài chính quyền đang thao thức thay đổi đất nước: Liệu chúng ta có cũng đang ở trong cái bẫy “không chịu phát triển”?

Nhu cầu định chế hoá

Một quốc gia phát triển đòi hỏi nhiều yếu tố cần và đủ. Nhưng nếu phải chọn một yếu tố mang tính quyết định thì tôi chọn khả năng định chế hoá trên toàn xã hội.

Định chế hoá, tiếng anh là institutionalize, thể hiện tính tổ chức ở cấp cao, như cỗ máy có khả năng tự vận hành, ít lệ thuộc vào cá nhân. Một tổ chức được định chế hoá khi nó có đủ các bộ phận với chức năng chuyên biệt nhưng bổ trợ cho nhau, các bộ phận này tương tác theo những công thức rập khuôn “cứ thế mà làm”, và quy trình vận hành của tổ chức bao hàm khả năng tự điều chỉnh.

Cỗ máy như vậy dứt khoát cần con người để vận hành, nhưng không phụ thuộc bất kỳ cá nhân nào. Người ta thường ví một tổ chức như vậy với chiếc đồng hồ, ai cũng có thể sử dụng từ đời này sang đời khác mà chẳng cần biết ai đã chế tạo ra nó.

Đọc tiếp

• Tổng vận động Quốc Hội Hoa Kỳ năm 2019 sẽ khai thác triệt để các chính sách này

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Ngày 5 tháng 4, 2019

Gần đây Việt Nam đã liên tiếp trải qua 3 cuộc kiểm điểm: kiểm điểm về chống tra tấn, kiểm điểm định kỳ phổ quát và kiểm điểm về quyền dân sự và chính trị. Câu hỏi đặt ra là, ngoài sự mất mặt trước quốc tế, các cuộc kiểm điểm này có công dụng thực tế nào không?

Các định chế nhân quyền của LHQ chỉ có thể lên tiếng về các vụ vi phạm chứ không có biện pháp trừng phạt kẻ vi phạm. Tuy nhiên, chúng ta có thể sử dụng sự tiếng nói uy tín của LHQ để vận động các quốc gia có biện pháp chế tài trừng phạt kẻ vi phạm. Đó sẽ là trọng tâm của cuộc tổng vận động Quốc Hội Hoa Kỳ năm 2019 do BPSOS tổ chức ngày 10 tháng 7 tới đây.

Quang cảnh buổi kiểm điểm Việt Nam về việc thực thi Công Ước về Quyền Dân Sự và Chính Trị tại trụ sở LHQ – 11-12/03/2019

Trong thời gian 2 năm qua, người Việt ở trong và ngoài nước chỉ biết và bàn đến Luật Magnitsky Toàn Cầu (Global Magnitsky Act, hoặc GMA). Thực ra, Hoa Kỳ có nhiều chính sách chế tài với các công dụng khác nhau. Dưới đây là 4 chính sách có thể áp dụng lên Việt Nam.

Đọc tiếp

• Kiểm điểm UPR và kiểm điểm theo công ước là sân chơi với luật chơi công bằng

Ngày 3 tháng 2, 2019

Ts. Nguyễn Đình Thắng

http://machsongmedia.com

Kiểm điểm UPR là 1 trong 8 cuộc kiểm điểm về nhân quyền của LHQ mà Việt Nam, trên nguyên tắc, phải trải qua mỗi 5 năm. Các cuộc kiểm điểm của LHQ là cơ hội để người dân ở các quốc gia độc tài đòi hỏi chính phủ của họ giải trình về các vi phạm nhân quyền. Qua đó, người dân tăng dần bản lĩnh, kỹ năng, kinh nghiệm và thế quốc tế để ngày càng kềm chế một cách hiệu quả sự lạm dụng quyền lực của chính phủ. Đấy công dụng đích thực và quan trọng của các cuộc kiểm điểm của LHQ.

Nhưng công dụng này chỉ được phát huy khi chính người dân nhập cuộc, sử dụng mỗi cuộc kiểm điểm như một sân đấu nơi mình vừa so tài vừa trau luyện công lực thay vì xem nó như một sân khấu mà mình là khán giả đứng ngoài cổ võ. Tiếc là đối với cuộc kiểm điểm UPR Việt Nam vừa rồi, nhiều người Việt ở trong và ngoài nước đã chọn làm khán giả; đó đây lại còn có sự thổi phồng UPR lên thành yếu tố “trời giáng” lên chế độ. Nhưng “bóng xì hơi”, ảo vọng ban đầu nhường chỗ cho tâm lý hụt hẫng. Giờ đây chẳng còn ai nói đến UPR nữa. Cộng đồng mạng xã hội đã xoay qua những chuyện thời thịnh khác.

Tôi mong rằng bài viết này sẽ giúp những ai thực sự muốn góp phần thay đổi đất nước nhận định đúng đắn về thủ tục kiểm điểm định kỳ của LHQ, trau luyện kỹ năng khai dụng nó và bước vào sân đấu.

Uỷ Ban LHQ kiểm điểm Việt Nam về tình trạng tra tấn, ngày 14/11/2018 (ảnh BPSOS)

Đọc tiếp

Hơn một tuần nữa, vào ngày 22/1/2019, đề tài nhân quyền Việt Nam sẽ được thảo luận sôi động trong chương trình nghị sự tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở Geneva, dưới tên gọi Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát.

Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (Universal Periodic Review), gọi tắt là UPR, là một thuật ngữ không quá xa lạ đối với Việt Nam trong những năm gần đây, dùng để đánh giá tổng quát tình trạng nhân quyền của tất cả quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, theo định kỳ 4.5 năm/lần đối với mỗi một quốc gia.

Với thể thức vận hành đó, Cựu tổng thư ký LHQ Ban Ki-moon từng nhận xét UPR là một cơ chế “có tiềm lực để quảng bá và bảo vệ nhân quyền tại những góc cạnh tối tăm nhất trên thế giới.”

Cơ chế UPR được Hội Đồng Nhân Quyền LHQ đề ra để đối phó với 2 khiếm khuyết lớn của các cuộc kiểm điểm định kỳ theo công ước do Uỷ Ban Nhân Quyền LHQ vẫn thực hiện. Khiếm khuyết thứ nhất là, một quốc gia ký công ước nào thì mới phải qua cuộc kiểm điểm về thực thi công ước đó; do đó để tránh bị kiểm điểm, nhiều quốc gia đã không ký một số công ước LHQ về nhân quyền. Khiếm khuyết thứ hai là, một quốc gia dù đã ký công ước thì vẫn có thể “chai mặt” không tham gia kiểm điểm. Chẳng hạn, gần đây nhất Việt Nam đã bỏ qua 2 kỳ kiểm điểm, tổng cộng 10 năm, về thực thi Công ước Quốc tế về Quyền dân sự và chính trị.

Đọc tiếp

(Bài này được đang tại trang Facebook BPSOS- Đề Án Dân Quyền Việt Nam ngày 7 tháng 1, 2019).

Trong bài viết trước, chúng tôi có nêu nên hai vấn đề cốt lõi của vụ việc đó là:

(1) Quyết định của Bộ tư pháp trong trường hợp này có phải là một quyết định hành chính không?

(2) Toà án Việt Nam có thực sự độc lập trong hoạt động xét xử không?

Trong khi vấn đề thứ hai chưa có ai phân tích, đưa ra thêm ý kiến thì vấn đề thứ nhất đang là đề tài bàn luận sôi nổi ở Việt Nam. Luồng ý kiến thứ nhất khẳng định Quyết định của Bộ Tư pháp phải được xác định là quyết định hành chính. Khá nhiều luật sư, luật gia đã viết bài phân tích và khẳng định điều này. Luật sư Hà Huy Sơn nhận xét và đặt câu hỏi: “Bộ Tư pháp là cơ quan thuộc Chính phủ. Ông Bộ trưởng Bộ Tư pháp là thành viên Chính phủ. Vậy quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp không phải là quyết định hành chính thì là gì?” Luồng ý kiến thứ hai, tập trung ở một số vị luật sư đang còn hành nghề. Không thấy họ lên tiếng phân tích và đưa ra ý kiến riêng mình khẳng định đúng sai mà tập trung vào việc xin nhà nước làm rõ, xin nhà nước hướng dẫn vì vấn đề quá mới chưa có tiền lệ. Não trạng này cũng khá giống với câu chuyện cách đây vài năm khi một tử tù xin được kết hôn khiến cho các nhà hành pháp và cả một số luật sư lại phải xin nhà nước làm rõ, hướng dẫn. Theo chúng tôi luật pháp là luật pháp, nếu đã có luật rồi thì cứ thế mà áp dụng không thể đặt ra chuyện mới quá, chưa có tiền lệ được khi mọi thứ đã được luật dự liệu và quy định thành điều khoản rõ ràng? Việc cần hướng dẫn chỉ đặt ra khi điều gì đó chưa từng có trong luật và nó vẫn chỉ hướng dẫn đối với cán bộ công chức mà thôi. Còn với người dân thì nguyên tắc rõ ràng phải được áp dụng đó là điều gì luật không cấm thì người dân hoàn toàn có quyền được làm.

Tuy nhiên trong bài viết này chúng tôi xin đưa ra một tình tiết mà không cần phải tranh luận, giải thích, cũng không cần phải xin ai mà dứt khoát chỉ có một thái độ đòi cán bộ công quyền Việt Nam phải thực hiện cho nghiêm túc đó là xem xét và giải quyết bất cứ một vấn đề gì, các bên cũng phải đối mặt với thời hiệu và thời hạn đã được luật định.

Thông báo trả lại đơn khởi kiện (nguồn FB Võ An Đôn)

Đọc tiếp