LTS: Tại phiên họp ngày 19/2/2026 vừa qua, một số thành viên của Ủy hội Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế (USCIRF), bao gồm Giáo sư Stephen Schneck (cựu Chủ tịch USCIRF) và Bác sĩ Asif Mahmood (đương kiêm Phó Chủ tịch USCIRF), đã lắng nghe một số nhân chứng và đại diện các cộng đồng tôn giáo phát biểu về vấn đề tự do tôn giáo tại Việt Nam. Sau đây là bài phát biểu của TS. Phan Quang Trọng từ tổ chức Đức tin & Công lý tại Việt Nam.
Phần dịch tiếng Việt:
“Tổng quan về Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam (UBĐKCGVN): Một tổ chức tôn giáo do nhà nước kiểm soát
Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam (UBĐKCGVN) là một tổ chức do nhà nước kiểm soát, được chính phủ Việt Nam sử dụng để gây ảnh hưởng, thâm nhập, và hạn chế Giáo hội Công giáo La Mã tại Việt Nam. Khác các cơ quan tôn giáo do nhà nước điều khiển, UBĐKCGVN không chính thức quản lý Giáo hội Công giáo; thay vì vậy, họ len lỏi vào hàng giáo sĩ và giáo dân để khéo léo dẫn dắt các hoạt động của Giáo hội đi theo mục tiêu của Đảng Cộng sản.
Nguồn gốc và mục đích
Việt Nam có khoảng 7 triệu người Công giáo. Từ thập niên 1950, Đảng Cộng sản đã liên tục đổi tên các tổ chức liên quan đến Công giáo, đỉnh điểm là thành lập UBĐKCGVN năm 1983. Tổ chức này được đổi tên, nhưng chiến lược về UBĐKCGVN và vài tổ chức tương tự đã được hình thành từ năm 1954. Những nỗ lực ban đầu để tạo ra một “Giáo hội Công giáo Việt Nam” riêng biệt, độc lập với Vatican, đã thất bại, vì người Công giáo vẫn trung thành với Rome bất chấp mọi đàn áp. Sau năm 1975, nhà cầm quyền bắt giữ các giáo sĩ ở miền nam, cưỡng chế trường học, bệnh viện, các tổ chức từ thiện Công giáo, đồng thời thúc đẩy “chủ nghĩa Công giáo yêu nước” qua các linh mục thân cộng. UBĐKCGVN được chính phủ ở cấp quốc gia lẫn địa phương tài trợ, và các lãnh đạo của nó được trao tặng huân chương nhà nước. Hiến chương của tổ chức này cũng công khai thừa nhận có nhận hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.
Chính phủ can thiệp vào cấp lãnh đạo của Giáo hội
Để tấn phong giám mục, Việt Nam yêu cầu Vatican đưa ra các ứng viên giám mục để chính phủ phê duyệt; một quy trình Vatican chấp nhận để duy trì tiến trình ngoại giao. Các giáo sĩ chỉ trích UBĐKCGVN phải đối mặt với sự trả đũa. Một giám mục lên tiếng năm 1990 bị cấm tham dự các cuộc họp lãnh đạo của Giáo hội, và giáo phận của ngài vẫn đang tiếp tục bị sách nhiễu. Mặc dù Hội đồng Giám mục Công giáo Việt Nam không công nhận UBĐKCGVN, họ tránh đối đầu thẳng thừng. UBĐKCGVN hoạt động ở hầu hết các giáo phận, và nhiều linh mục hợp tác kín đáo với tổ chức này. Đến năm 2023, UBĐKCGVN ghi nhận có 352 linh mục và 180 tu sĩ là thành viên.
Cách đối xử ưu đãi và chiến thuật tạo áp lực
Chính quyền sử dụng giấy phép xây dựng và hệ thống phê duyệt hoạt động tôn giáo để gây áp lực khiến các giáo sĩ phải hợp tác với UBĐKCGVN để phát triển đạo. Chẳng hạn, Giáo phận Xuân Lộc chỉ được phê duyệt xây dựng một trung tâm hành hương lớn sau khi hợp tác với UBĐKCGVN và Mặt trận Tổ quốc.
Các lãnh đạo cao cấp trong UBĐKCGVN được hưởng các đặc quyền tương đương như bộ trưởng chính phủ, như được chăm sóc sức khỏe miễn phí, có xe công vụ và được nhà nước tài trợ chi phí đi lại. Trong khi đó, những linh mục đấu tranh cho tự do tôn giáo hoặc phản đối các hành vi gây hại môi trường hoặc vi phạm quyền đất đai bị cấm đi lại, hoặc bị chuyển giáo xứ. Khi Cha Đặng Hữu Nam lên tiếng phản đối thảm họa môi trường Formosa, Cha bị nhà cầm quyền Việt Nam cưỡng ép thuyên chuyển và bị truyền thông tấn công.
Kiểm soát các ấn phẩm tôn giáo
Giáo hội Công giáo không được phép xuất bản các sách báo tôn giáo riêng, nhưng UBĐKCGVN điều hành một số tờ báo do nhà nước tài trợ, tự xưng là tiếng nói chính thức của Công giáo. Các ấn phẩm này phổ biến cách diễn giải giáo lý ủng hộ nhà nước và đôi khi chỉ trích Vatican hoặc các giám mục Việt Nam. Như Tổng Giám mục Giuse Ngô Quang Kiệt nói năm 2008 “Viết báo ấy xấu cho cả người viết.” (ý nói tờ “Người Công Giáo Việt Nam”).
Tịch thu tài sản Giáo hội
Từ năm 1954, chính phủ đã tịch thu hàng ngàn tài sản thuộc Giáo hội Công giáo—nhà thờ, trường học, bệnh viện, chủng viện, đất đai—cho chính phủ sử dụng. Ngay cả khi đã cải thiện quan hệ với Vatican, nhà nước từ chối trả lại những tài sản này. Những vụ cưỡng chế lớn bao gồm Đan viện Thiên An (mất 80% diện tích đất), Giáo xứ Cồn Dầu (2010), Giáo xứ Đồng Yên (2015), và cộng đồng Công giáo Lộc Hưng (2019). Nơi ở cũ của Khâm sứ Tòa thánh trước 1954 bị dỡ bỏ năm 2008, thay bằng thư viện công, ngay cả khi Việt Nam chào đón một đại diện mới của Tòa thánh năm 2024. Khâm sứ Tòa thánh mới hiện vẫn đang tạm cư trong một khách sạn ở Hà Nội.
Kiến nghị cho các chính phủ, các tổ chức vận động nhân quyền
Thúc đẩy minh bạch hóa việc bổ nhiệm Giám mục: Khuyến khích Việt Nam chấm dứt yêu cầu phê chuẩn các giám mục do Vatican bổ nhiệm, và cho phép Giáo hội tự quản lý nội bộ.
Ủng hộ tự do xuất bản ấn phẩm tôn giáo; Kêu gọi Việt Nam cho phép các tổ chức Công giáo được quyền xuất bản độc lập các tài liệu tôn giáo, không bị nhà nước kiểm duyệt.
Theo dõi và ghi nhận khi giáo sĩ bị trả đũa: Ghi nhận trường hợp những linh mục ủng hộ tự do tôn giáo hoặc công lý , môi trường bị lệnh cấm đi lại, bị sách nhiễu, hoặc bị cưỡng ép chuyển đi giáo xứ khác.
Chỉ hợp tác với điều kiện hoàn trả tài sản cho giáo hội: Đặt điều kiện hợp tác ngoại giao hoặc kinh tế dựa theo việc trả lại tài sản của Giáo hội bị cưỡng chế, hoặc nhà nước phải bồi thường hay thay thế cho công bằng.
Hỗ trợ nỗ lực báo cáo của địa phương: Hỗ trợ người Công giáo Việt Nam có thể an toàn thu thập bằng chứng các vi phạm, chiếm đoạt đất đai, và can thiệp vào công việc nội bộ của Giáo hội.
Lan tỏa tiếng nói của cộng đồng bị ảnh hưởng: Nêu bật những trường hợp như Đan viện Thiên An, Giáo xứ Cồn Dầu và Lộc Hưng, là ví dụ các vi phạm đang diễn ra.
Nâng cao nhận thức quốc tế: Sử dụng các báo cáo, tóm tắt, và các hoạt động truyền thông để quốc tế biết đến vai trò của UBĐKCGVN trong việc hạn chế tự do tôn giáo.
Nguyên văn tiếng Anh:
“An Overview of The Committee for Solidarity of Vietnamese Catholics (CSVC): A State-Controlled Religious Organization
The Committee for Solidarity of Vietnamese Catholics (CSVC) is a state-controlled organization used by the Vietnamese government to influence, infiltrate, and restrict the Roman Catholic Church in Vietnam. Unlike other state-run religious bodies, the CSVC does not formally govern Catholicism; instead, it embeds itself within the clergy and laity to shape Church activity in alignment with Communist Party objectives.
Origins and Purpose
Vietnam has roughly seven million Catholics. Since the 1950s, the Communist Party has repeatedly rebranded its Catholic-related organizations, culminating in the creation of the CSVC in 1983. It was renamed and rebranded, but the CSVC strategy was developed back in 1954s. Early attempts to create a separate “Vietnamese Catholic Church” independent of the Vatican failed, as Catholics remained loyal to Rome despite persecution. After 1975, authorities detained southern clergy, seized Catholic schools, hospitals, and charities, and promoted “Catholic patriotism” through sympathetic priests. The CSVC receives government funding at both national and provincial levels, and its leaders have been awarded high state honors. Its charter explicitly acknowledges state budget support.
Government Interference in Church Leadership
Vietnam requires the Vatican to submit bishop appointments for government approval; a process the Vatican accepts to maintain diplomatic progress. Clergy who criticizes the CSVC face retaliation. One bishop who spoke out in 1990 was barred from attending church leadership gatherings, and his diocese continues to face harassment. Although the Catholic Bishops’ Conference of Vietnam does not recognize the CSVC, it avoids open confrontation. The CSVC operates in most dioceses, and many priests collaborate quietly with it. By 2023, the CSVC reported 352 priests and 180 monks as members.
Preferential Treatment and Pressure Tactics
Authorities use construction permits and religious activity approvals to pressure clergy into cooperating with the CSVC. For example, the Xuan Loc Diocese received approval for a major pilgrimage center only after extensive collaboration with the CSVC and the Fatherland Front.
CSVC leaders receive state privileges equivalent to government ministers, including free healthcare, official vehicles, and state-funded travel. Meanwhile, priests who advocate for religious freedom or protest environmental or land abuses face travel bans and reassignment. When Father Dang Huu Nam protested the Formosa environmental disaster, the government enforced his removal and CSVC-linked media attacked him.
Control of Religious Publications
The Catholic Church is not allowed to publish its own media, but the CSVC operates several state-funded newspapers that present themselves as Catholic voices. These publications promote pro-government interpretations of doctrine and sometimes criticize the Vatican or Vietnamese bishops. As Archbishop Joseph Ngo Quang Kiet warned in 2008, “Writing for that magazine is bad for both the individual and the Catholic label.”
Seizure of Church Property
Since 1954, the government has confiscated thousands of Catholic properties—churches, schools, hospitals, seminaries, and land—often converting them to government use. Despite improving relations with the Vatican, the state refuses to return these properties. Major seizures include Thien An Abbey (80% of its land taken), Con Dau Parish (2010), Dong Yen Parish (2015), and the Loc Hung Catholic community (2019). The former papal nuncio’s residence was demolished in 2008 and replaced with a public library, even as Vietnam welcomed a new papal representative in 2024. The newly assgined papal nuncio still resides in a hotel in Hanoi.
Recommendations For Government, Human Right & Advocacy Organizations
Press for Transparency in Bishop Appointments: Encourage Vietnam to end state approval requirements for Vatican-appointed bishops and allow internal Church governance.
Advocate for Freedom of Religious Publication: Urge Vietnam to permit Catholic institutions to publish independent religious materials without state censorship.
Monitor and Report Retaliation Against Clergy: Document travel bans, harassment, and forced reassignments of priests who advocate for religious freedom or environmental justice.
Condition Engagement on Property Restitution: Tie diplomatic or economic cooperation to measurable progress in returning confiscated Church properties or providing fair compensation.
Support Local Documentation Efforts: Assist Vietnamese Catholics in safely recording abuses, land seizures, and interference in Church affairs.
Amplify Voices of Affected Communities: Highlight cases such as Thien An Abbey, Con Dau Parish, and Loc Hung to illustrate ongoing violations.
Promote International Awareness: Use reports, briefings, and media outreach to ensure the CSVC’s role in restricting religious freedom remains visible.”
Bài liên quan: