• Cách nhìn về văn hoá tổ chức
Ts. Nguyễn Đình Thắng
Ngày 14 tháng 3, 2026
Trong những ngày gần đây tôi đọc nhiều bài phân tích tại sao một linh mục hay giáo sĩ Công Giáo không nên hoặc không được phép tranh cử Quốc Hội hoặc Hội Đồng Nhân Dân. Các lý lẽ đưa ra dựa trên quan điểm thần học. Ở đây, tôi trình bày cách nhìn thực dụng cho thấy vì sao việc tham chính hoàn toàn không ổn – nó sẽ đưa đẩy người ấy đến tâm lý thủ lợi, bất chấp đúng sai.
Trong các tình huống thường nhật, người ta làm quyết định dưa trên cân nhắc lợi – hại. Tuy nhiên, trước một quyết định mang tính định mệnh, sự chọn lựa phải dựa vào đúng – sai. Dù có lợi vẫn không làm nếu là sai. Còn việc đúng thì phải làm dù thiệt hại.
Nhưng làm sao phân định đúng – sai?
Hình 1 – Hình lấy từ Facebook, chỉ mang tính cách minh hoạ
Đúng khi nó phù hợp giá trị lõi (core value) mà mình chọn làm kim chỉ nam cho cuộc đời. Sai là khi nó phản lại giá trị lõi ấy.
Giá trị lõi của đức tin Công Giáo là phẩm giá tự thân vì là con người, từ khi mầm sống nhen nhúm trong bụng mẹ cho đến khi trở về lòng đất. Giá trị tự thân này xuất phát từ tín lý độc thần — mọi người được tạo theo hình ảnh của cùng Đấng Tạo Hoá cho nên thừa hưởng giá trị như nhau từ Đấng Tạo Hoá. Quan điểm ấy là một trong 3 yếu tố góp phần cho khái niệm “nhân quyền” trong bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quát của LHQ. Giá trị lõi dựa trên phẩm giá tự thân của con người được gọi là giá trị nhân bản.
Trong khi đó giá trị lõi của chủ nghĩa cộng sản mang tính giai cấp – giai cấp vô sản đứng lên xoá bỏ bóc lột, rồi xoá bỏ giai cấp để tiến đến thế giới đại đồng. Chủ nghĩa cộng sản không có khái niệm nhân bản. Người cộng sản không hiểu thế nào là nhân bản. Họ sẵn sàng, dưới danh nghĩa giai cấp, huỷ diệt cá nhân. Trên trường quốc tế khi một chế độ cộng sản nói đến nhân quyền thì chỉ là nói lấy lệ, chứ trong bụng không tin, không cảm, không hiểu và không chấp nhận.
Khi đứng trước một quyết định mang tính định mệnh thì vị linh mục hay giáo sĩ Công Giáo tham chính dựa trên giá trị lõi nào để phân định đúng – sai? Trên quan điểm phẩm giá con người hay trên quan điểm giai cấp? Khi một người mang hai hệ thống giá trị lõi thì đồng nghĩa không có giá trị lõi nào cả. Họ quyết định, từ việc nhỏ đến việc lớn, đều dựa trên lợi ích mà thường là tư lợi. Nghĩa là chỉ biết thủ lợi cho mình.
Đối với một tổ chức thì hệ thống giá trị lõi định tính nền văn hóa của tổ chức ấy – một nguyên tắc bất di bất dịch về tổ chức (xem bài liên quan). Giáo Hội Công Giáo là một tổ chức. Đảng Cộng Sản cũng là một tổ chức. Nhập nhằng giữa hai hệ thống giá trị chỏi nhau, vị linh mục hay giáo sĩ kia đang pha loãng nền văn hoá của tổ chức Giáo Hội. Trong khi đó, đảng kỷ nghiêm ngặt không cho phép người ấy đi ngược lại nền văn hóa của tổ chức đảng. Hoá ra, vị giáo sĩ hay linh mục kia vô hình trung phục vụ đảng cộng sản để khuynh loát Giáo Hội của mình.
Tuy bài này nói về linh mục hoặc giáo sĩ Công Giáo, phần phân tích áp dụng tương tự cho các tu sĩ của mọi tôn giáo.
Bài liên quan:
[Khoá đào tạo 12 tháng] Cấp 2, Bài 3 – Văn Hoá Tổ Chức