LTS: Chỉ vài ngày trước Hội nghị Thượng đỉnh về Tự do Tôn giáo Quốc tế (IRF Summit), báo chí Việt Nam đưa tin nhà nước đã ra quyết định khởi tố, bắt tạm giam TS. Nguyễn Đình Thắng, người chủ trì Action track tại hội nghị. Chúng tôi đăng lại bài viết sau, phân tích các khía cạnh pháp lý.
Vào ngày 30 tháng 1 năm 2026, báo chí thuộc chính quyền Việt Nam rầm rộ đưa tin Cơ Quan An Ninh Điều Tra Công An Tỉnh Đắk Lắk đã ra Quyết Định Khởi Tố Bị Can và Lệnh Bắt Tạm Giam đối với Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng để điều tra về tội khủng bố theo Điều 299 Bộ Luật Hình Sự 2015.
Nguồn: BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam
Vẫn theo báo chính thống thuộc chính quyền Việt Nam thì trước đó, dựa trên kết quả điều tra, vào ngày 16 tháng 1 năm 2026, Cơ Quan An Ninh Điều Tra Công An Tỉnh Đắk Lắk đã khởi tố vụ án hình sự “khủng bố” xảy ra ngày 11 tháng 6 năm 2023 tại tỉnh Đắk Lắk. Theo đó, Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng đã xúi giục và chỉ đạo anh Y Quynh Bdap lập kế hoạch khủng bố. Từ kế hoạch này, anh Y Quynh Bdap đã chỉ đạo những người ở trong nước thực hiện vụ khủng bố vừa kể trên.
Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng là Chủ Tịch Tổ Chức BPSOS. Ông là công dân Hoa Kỳ, một nhà hoạt động xã hội được Liên Hiệp Quốc, nhiều tổ chức quốc tế, nhiều chính phủ và nhiều chính khách quốc tế đánh giá cao về tầm ảnh hưởng xã hội. Từ nhiều chục năm nay, ông không về Việt Nam. Còn anh Y Quynh Bdap là một nhà đấu tranh nhân quyền cho người Thượng bản địa vùng Tây Nguyên Việt Nam. Tại thời điểm xảy ra vụ án, anh đang sống lánh nạn tại Thái Lan và đã được Liên Hiệp Quốc cấp quy chế người tị nạn. Giả định rằng vụ án trên là có thật, Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng và anh Y Quynh Bdap thực sự là những tội phạm trong vụ án trên thì đây là một số vấn đề pháp luật tố tụng hình sự mà chính quyền Việt Nam buộc phải giải quyết thoả đáng. Nếu bất kỳ vấn đề nào dưới đây không được giải quyết đầy đủ hoặc giải quyết không đúng thẩm quyền thì nó chứng tỏ rằng đây là một vụ án không có thật. Nó là một vụ án ngụy tạo nhằm mục đích truyền thông đe doạ dân chúng trong nước.
Thứ nhất, về thẩm quyền điều tra, vụ án này không thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ Quan An Ninh Điều Tra Công An Tỉnh Đắk Lắk. Bởi vì theo quy định tại Khoản 4 và Khoản 5 Điều 163 thì vụ án này phải được tiến hành bởi Cơ Quan Điều Tra Bộ Công An vì có tới bốn yếu tố nước ngoài song trùng sau đây:
1 – Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng là công dân Hoa Kỳ.
2 – Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng và anh Y Quynh Bdap khi đó hiện đang không cư ngụ tại Việt Nam nghĩa là địa điểm họ bị cáo buộc phạm tội không thuộc lãnh thổ Việt Nam.
3 – Chưa xác định được rõ ràng nơi Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng và anh Y Quynh Bdap bị cáo buộc thực hiện hành vi phạm tội là ở đâu, một nơi duy nhất hay nhiều nơi.
4 – Và theo lý lịch căn cước thì Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng hiện đang cư ngụ tại Hoa Kỳ còn anh Y Quynh Bdap hiện đang cư trú tại Thái Lan vào thời điểm của cuộc “khủng bố” ngày 11 tháng 6 năm 2023.
Thứ nhì, vụ án này phải được tiến hành biện pháp điều tra đối chất để đảm bảo tính khách quan và toàn diện của vụ án. Chính quyền Việt Nam thông qua báo chí của họ đã cố gắng tô vẽ chuỗi hành vi thoạt nghe có thể rất hợp lý về mặt không gian đó là Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng ở nước ngoài xúi giục và chỉ đạo anh Y Quynh Bdap lập kế hoạch khủng bố. Từ kế hoạch này, anh Y Quynh Bdap đã chỉ đạo những người ở trong nước thực hiện vụ khủng bố. Giả định rằng trong quá khứ, những người tiến hành cuộc khủng bố nói trên đã khai rõ anh Y Quynh Bdap là người chỉ đạo và cũng giả định thêm rằng hiện nay, anh Y Quynh Bdap cũng thừa nhận những lời khai đó và tiếp tục khai rằng đã nhận sự chỉ đạo của Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng. Tuy nhiên, dù bất luận thế nào, Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng cũng không thừa nhận những lời khai nói trên bởi chúng không có thật. Do đó, theo quy định tại Điều 189 Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự 2015 thì biện pháp điều tra phải được thực hiện đó là đối chất. Không những vậy, ngay cả đối chất cũng chưa đủ bởi theo quy định tại Điều 98 Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự 2015 thì không được dùng lời khai làm căn cứ duy nhất để buộc tội. Do đó, để có đủ căn cứ buộc tội hợp pháp Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng, cơ quan điều tra còn phải tiến hành thu thập các chứng cứ khác tối thiểu phải có gồm băng ghi âm và hoặc ghi hình cuộc chỉ đạo đã được giám định hình ảnh, chữ viết và giọng nói; dấu vết truyền thông tin qua các phương tiện điện tử Internet; thời gian và địa điểm cùng các công cụ khác như giấy, bút, máy tính, điện thoại…mà Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng đã dùng để phạm tội.
Vấn đề thứ ba đó là tương trợ tư pháp. Như đã trình bày ở vấn đề thứ nhì đó là không được phép chỉ dùng lời khai của các đối tượng khác để buộc tội Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng. Muốn buộc tội Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng, cơ quan điều tra của chính quyền Việt Nam buộc phải hỏi cung, thực hiện đối chất và áp dụng các biện pháp thu thập chứng cứ hợp pháp tối thiểu khác cần phải có. Tuy nhiên, Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng là công dân Hoa Kỳ. Cho đến thời điểm hiện nay, Hoa Kỳ và Việt Nam không có hiệp định dẫn độ và cũng không có thoả thuận tương trợ tư pháp. Vì vậy, cơ quan điều tra không thể có được Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng tại Việt Nam để thực hiện việc điều tra. Do đó, về lý thuyết, chỉ có con đường duy nhất đó là Viện Kiểm Sát Tối Cao và Bộ Ngoại Giao của chính quyền Việt Nam phải sử dụng biện pháp ngoại giao trên nguyên tắc có đi có lại và uỷ thác điều tra cho cơ quan chức năng Hoa Kỳ theo Điều 171, 493 và 494 Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự 2015. Tuy nhiên, điều này cũng không thể xảy ra trên thực tế và chính quyền hoàn toàn biết điều đó nên họ mới xúi giục Công An Tỉnh Đắk Lắk diễn trò với người dân trong nước mà thôi.
Bài phân tích nhỏ này tạm thời khép tại đây chỉ nhằm mục đích cung cấp cho bạn đọc trong nước hiểu về những trò chính quyền Việt Nam đang vi phạm luật của chính họ như thế nào. Tại thời điểm này, dư luận quốc tế ủng hộ Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng đang ngóng chờ một phiên xét xử như họ đã làm với ông Lê Trung Khoa công dân của Cộng Hoà Liên Bang Đức để khi đó Tiến Sĩ Nguyễn Đình Thắng sẽ phải thực hiện những yêu cầu pháp lý mạnh mẽ với chính quyền Việt Nam.
Cuộc chơi khi đó mới thực sự bắt đầu.