Mach Song Editor

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Cây Vấn Đề (Problem Tree) giúp truy căn nguyên của một vấn nạn, tiền đề để giải quyết vấn nạn tận gốc. Bằng không thì chỉ là đối phó tình huống, phản ứng tạm bợ.

Biểu Đồ Chuyển Đổi (Change Diagram) mô phỏng chuỗi chuyển đổi dây chuyền từ dưới lên trên khi căn nguyên được tác động từ ngoài. Nếu tác động đúng cách, vấn nạn sẽ dần dà được giải quyết.

Trong biểu đồ chuyển đổi, mỗi nhân trong quan hệ nhân-quả của Cây Vấn Đề trở thành một yếu tố chuyển đổi — khi căn nguyên được tác động, nó lại tác động dây chuyền lên yếu tố ở tầng trên nó. Nhân ở tầng dười trở thành yếu tố chuyển đổi cho quả ở tầng trên. Cứ vậy, ảnh hưởng dây chuyền cuối cùng sẽ tác động đến thân cây và làm thay đổi nó.

Trong hình minh hoạ dưới đây, bên trái là Cây Vấn Đề và bên phải là Biểu Đồ Chuyển Đổi tương ứng. Các nguyên nhân gốc được đánh dấu bằng ngôi sao mầu xanh dương. Các yếu tố chuyển đổi được thể hiện bằng hình tròn. Yếu tố chuyển đổi gốc cũng được đánh dấu bằng ngôi sao mầu xanh dương.

 Hình 1. Sự tương ứng giữa Cây Vấn Đề và Biểu Đồ Chuyển Đổi

Đọc tiếp

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Cây Vấn Đề mô tả một vấn nạn qua hình ảnh. Vấn nạn cũng có thể được mô tả qua lời văn. Lời mô tả vấn nạn không chỉ nêu lên hiện trạng mà còn phải giải thích căn nguyên và hệ quả đối với những các thành phần thuộc đối tượng phục vụ. Trong ví dụ về phụ nữ bị bạo hành gia đình, lời mô tả vấn nạn có thể là:

“Ý thức cộng đồng kém về bạo hành gia đình, thành kiến trọng nam khinh nữ, và khung luật lỏng lẻo về trừng phạt thủ phạm và bảo vệ nạn nhân dẫn đến tình trạng nhiều phụ nữ ở Huyện ABC bị bạo hành gia đình. Điều này gây thảm cảnh cho nhiều gia đình, ảnh hưởng đến việc học của các trẻ em trong gia đình, và làm cho các chương trình xã hội bị quá tải. Hậu quả dài lâu là tệ nạn xã hội sẽ kéo dài và lan rộng.”

Đấy là khởi điểm, tức điểm A, của lộ trình mà ở đây chúng ta gọi là giải pháp.

Điểm đến của giải pháp được gọi là mục đích, là điểm B. Đặc tính của mục đích là luôn luôn thể hiện sự thăng tiến về phúc lợi cho đối tượng phục vụ so với hiện trạng.

Đọc tiếp

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Nếu hiện tượng mang tính bất thường, nghĩa là chỉ xảy ra một lần, thì chỉ cần can thiệp điều chỉnh và không cần quan tâm thêm nữa. Nếu hiện tượng lập đi lập lại thì đó là dấu hiệu của vấn đề mang tính hệ thống, được gọi tắt là vấn nạn. Khi ấy cần phải tìm giải pháp. Trong trường hợp đối tượng phục vụ cùng lúc đối mặt nhiều vấn nạn, thì mỗi vấn nạn đòi hỏi một giải pháp riêng.

Khi được khảo sát hiện trạng, đối tượng phục vụ có thể nêu ra nhiều vấn đề. Các vấn đề liên quan mật thiết với nhau trong quan hệ nhân-quả phải được gom lại thành một nhóm. Bước kế tiếp là truy nguyên nhân đằng sau các hiện tượng lập đi lập lại.

“Cây Vấn Đề” (Problem Tree) là công cụ luận lý (còn gọi là lô-gíc) để truy căn nguyên của một vấn nạn bằng những chuỗi quan hệ nhân-quả.

Hình 1. Minh hoạ về Cây Vấn Đề

Đọc tiếp

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Nhắc lại, bước đầu tiên của trình tự tìm giải pháp là xác định đối tượng phục vụ. Kế đến là nhận diện vấn đề cần giải quyết của đối tượng phục vụ ấy.

Vấn đề là hiện trạng mà đối tượng phục vụ mong muốn thay đổi, là động cơ tìm giải pháp.

Một đối tượng phục vụ có thể cùng lúc đối mặt nhiều vấn đề khác nhau. Đối với những vấn đề có tương quan nhân quả mật thiết với nhau, chúng ta gộp chung lại thành một. Những vấn đề không có tương quan nhân quả mật thiết thì tách riêng ra. Kết quả là có những nhóm vấn đề tách biệt. Mỗi nhóm tách biệt ấy sẽ cần một giải pháp riêng.

Hãy chọn một nhóm vấn đề để giải quyết. Nhóm vấn đề ấy, ở đây gọi tắt là vấn đề trọng tâm.

Vấn đề trọng tâm chinh là điểm A, khởi điểm cho giải pháp. Phải định hình được khởi điểm thì mới có thể tìm giải pháp. Nếu điểm đến là Hà Nội nhưng không biết khởi điểm là ở đâu thì không thể quyết định phải đi về hướng Đông, Tây, Nam hay Bắc.

Nếu muốn giải quyết cùng lúc nhiều vấn đề trọng tâm thì sẽ cần nhiều giải pháp khác nhau.

Đọc tiếp

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Bước tiên khởi để tìm giải pháp là xác định đối tượng phục vụ. Vấn nạn là vấn nạn của ai? Giải pháp là giải pháp cho ai? Ai sẽ hưởng phúc lợi?

Người phục vụ mà không xác định đối tượng phục vụ ngay từ đầu thì chẳng khác nào bác sĩ chữa bệnh mà không biết bệnh nhân là ai.

Đối tượng phục vụ có thể là một cá nhân, một nhóm người, hay một tổ chức.

Tiêu chí để xác định đối tượng phục vụ

Việc xác định đối tượng phục vụ phải tuân thủ 2 tiêu chí:

1. Định nghĩa đối tượng phục vụ phải cụ thể. Hãy hình dung khi gặp ai đó, chỉ cần hỏi đôi câu là có thể phân định người ấy thuộc hoặc không thuộc đối tượng phục vụ. Bằng không thì chưa đủ cụ thể.
2. Phúc lợi cho đối tượng phục vụ phải đo lường được: Giải pháp có hữu hiệu hay không chỉ có thể đo lường dựa trên phúc lợi tạo ra cho đối tượng phục vụ. Nếu không đo lường được phúc lợi thì sẽ không thể đánh giá giải pháp.

Đọc tiếp