Các trợ cụ đàn áp tôn giáo ở Việt Nam (Phần 8) – Hội Thánh Tin Lành Việt Nam – Miền Nam
http://machsongmedia.org
LTS: Tại buổi điều trần tháng 9 năm 2023 do Uỷ Hội Hoa Kỳ về Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế triệu tập, Ts. Nguyễn Đình Thắng, Tổng Giám Đốc kiêm Chủ Tịch BPSOS, chỉ ra vai trò trợ cụ đàn áp tôn giáo của một số tổ chức tôn giáo và nguỵ tôn giáo ở Việt Nam. Một năm sau, uỷ hội này công bố tài liệu nghiên cứu về 6 tổ chức như vậy. Trong đó, Hội Thánh Tin Lành Việt Nam – Miền Nam đã hợp tác chặt chẽ với nhà nước để bóp nghẹt quyền tự do tôn giáo của các tín đồ Tin Lành người Thượng. Một khuôn mặt nổi bật trong hàng ngũ các mục sư của họ là Ông Y Tuân Mlo, Trưởng Ban Đại Diện Tỉnh Đắk Lắk của hội thánh này. Ông ta đã chà đạp thô bạo quyền tự do tôn giáo của chính đồng bào mình khi cấu kết với chính quyền để lên án những tín đồ Tin Lành người Thượng không tham gia hội thánh của ông ta. Sau khi BPSOS công bố hồ sơ của ông ta để vận động chế tài, một số nguồn tin trong nước cho biết gia đình ông này đã lợi dụng quan hệ tốt với chính quyền để bóc lột nhiều đồng bào người Thượng. Các thông tin này, sau khi phối kiểm, sẽ được bổ sung vào hồ sơ chế tài. Ông ta không là hồ sơ duy nhất. Dưới đây là phần tài liệu về Hội Thánh Tin Lành Việt Nam – Miền Nam.
Lần trước chúng tôi đăng nhầm phần 9 mà thiếu phần 8, hôm nay xin phép đăng.
5. CÁC TỔ CHỨC TÔN GIÁO BỊ ĐẶT DƯỚI SỰ KIỂM SOÁT CỦA NHÀ NƯỚC
5.5. HỘI THÁNH TIN LÀNH VIỆT NAM – MIỀN NAM
Hội Thánh Tin Lành Việt Nam – Miền Nam (HTTLVN-Nam) tương đương với Hội Thánh Tin Lành Việt Nam – Miền Bắc (HTTLVN-Bắc) tại khu vực miền Nam Việt Nam, bao gồm cả Tây Nguyên. Kể từ khi công nhận HTTLVN-Nam vào năm 2001, chính phủ Việt Nam đã theo đuổi sách lược thao túng bằng cách kiểm soát việc bổ nhiệm lãnh đạo tôn giáo của HTTLVN-Nam, đàn áp và cấm các hội thánh tại gia độc lập của người Thượng, can thiệp vào các hoạt động thờ phượng của họ, và buộc các tín đồ Tin Lành người Thượng rời bỏ các hội thánh tại gia và gia nhập HTTLVN-Nam.
Bối Cảnh
Với 700.000 tín đồ, HTTLVN-Nam là tổ chức Tin Lành lớn nhất tại Việt Nam.[1] Hổi thánh Tin Lành Việt Nam (HTTLVN) được thành lập năm 1927 khi Việt Nam còn là thuộc địa của Pháp. Việc chia cắt đất nước vào năm 1954 đã chia cắt HTTLVN thành hai tổ chức – miền Bắc và miền Nam. Năm 2001, chính phủ đã công nhận tư cách pháp nhân của HTTLVN-Nam. Giống như các tổ chức tôn giáo do chính phủ kiểm soát khác, hiến chương của HTTLVN-Nam được chính phủ phê duyệt có đề cập đến việc phục vụ tổ quốc và dân tộc, được đại diện bởi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN) và chính phủ. HTTLVN-Nam có hai cấp quản lý hành chính: Tổng Liên hội ở cấp trung ương giám sát mạng lưới 2.281 chi nhánh địa phương, tính đến tháng 4 năm 2024.
Vào khoảng năm 2000, một phong trào có tên “Tin Lành Đêga”[2] xuất hiện tại Tây Nguyên, với mục tiêu kêu gọi tự do tôn giáo và chính trị, bảo vệ đất đai tổ tiên và đòi hỏi quyền tự trị lớn hơn.[3] Tháng 2 năm 2001, các cuộc biểu tình ôn hòa của hàng ngàn người Thượng đã nổ ra tại Tây Nguyên ủng hộ phong trào này. Chính phủ đã sử dụng bạo lực để giải tán những người biểu tình, bắt giữ và bỏ tù hơn 180 tín đồ Tin Lành người Thượng, bao gồm các nhà hoạt động, mục sư, quản nhiệm hội thánh tại gia, và thầy truyền đạo. [4]
Cuộc đàn áp quy mô lớn này đã khởi đầu cho một chiến dịch kéo dài nhằm hạn chế sự phát triển của các hội thánh tại gia Tin Lành tại Tây Nguyên.[5] Năm 2002, 2004 và 2008, các nhân chứng cho biết các phản ứng của chính quyền đối với các cuộc biểu tình, gồm cả những cuộc biểu tình đòi tự do tôn giáo, đã dẫn đến nhiều thương vong, và một số người đã trốn ra khỏi nước và xin tị nạn tại Campuchia và Thái Lan.[6] Theo một nhà hoạt động tự do tôn giáo, số người chết trong 10 năm biểu tình có thể lên tới 700 người. Tính đến năm 2011, có hơn 300 người biểu tình người Thượng bị bỏ tù.[7]
Một số hội thánh tại gia người Thượng đã ngừng tham gia vào HTTLVN-Nam sau cuộc đàn áp này. Những người khác, thành viên của HTTLVN-Nam đã quyết định thành lập các hội thánh tại gia độc lập mới hoặc tham gia các hội thánh không đăng ký như Hội Thánh Truyền giảng Phúc âm. Trong số các hội thánh tại gia độc lập được thành lập ở Tây Nguyên, Hội thánh Tin Lành Đêga và Hội thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên (HTTLĐCTN) thu hút được nhiều tín đồ nhất.
Chính phủ đã phối hợp với HTTLVN-Nam để cố gắng buộc các tín đồ Tin Lành người Thượng không đăng ký phải từ bỏ các hội thánh tại gia và tham gia hoặc quay lại HTTLVN-Nam.
Kiểm Soát Lãnh Đạo Tôn Giáo
Chính phủ Việt Nam đã thao túng HTTLVN-Nam bằng cách kiểm soát việc bổ nhiệm các người lãnh đạo hàng đầu và bịt miệng hoặc loại trừ những người không tuân theo chính sách của chính phủ hoặc lên tiếng chống lại các vi phạm nhân quyền. Nhiều lãnh đạo của HTTLVN-Nam, bao gồm cả những người thuộc dân tộc Thượng, giữ các vị trí trong chính phủ và được cử ra nước ngoài để bảo vệ thành tích của chính phủ về các nhóm tôn giáo.
Một số Mục sư người Thượng trong HTTLVN-Nam đã phủ nhận sự đàn áp tôn giáo tại Tây Nguyên. Một Mục sư người Thượng Êdê, Ông Y Ky Eban, trách nhiệm nhánh Ea Tul của HTTLVN-Nam huyện Cư Mgar, tỉnh Đắk Lắk, công khai khẳng định là không có vụ đàn áp người Thượng theo Cơ Đốc giáo từ năm 2002 đến 2008.[8] Một Mục sư khác người Thượng Êdê, Ông Y Tuân Mlô, hiện là Trưởng Ban đại diện HTTLVN-Nam tỉnh Đắk Lắk, và giữ nhiều chức vụ trong chính quyền tỉnh. Ông đã công khai ủng hộ chính sách của chính phủ đối với người Thượng, bao gồm cuộc đàn áp đang diễn ra đối với các hội thánh tại gia người Thượng. Tháng 10 năm 2023, Ông Mlô tham gia đoàn đại biểu BTGCP sang Hoa Kỳ để vận động Hoa Kỳ đem Việt Nam ra khỏi Danh sách Theo dõi Đặc biệt của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.[9]
Những thành viên của HTTLVN-Nam bị nghi ngờ có ý tưởng độc lập hay cổ súy cho tự do tôn giáo không được đưa vào các vị trí lãnh đạo. Môt người truyền đạo của HTTLVN-Nam ở tỉnh Đắk Lắk không được tấn phong Mục Sư vì ông ta từng tham gia vào một cuộc biểu tình năm 2002 và bị cầm tù sau đó.
Đe Dọa và Sách Nhiễu Việc Thực Hành và Vận Động cho Tôn Giáo Độc Lập
Chính quyền địa phương giám sát chặt chẽ các cộng đồng Cơ Đốc giáo độc lập và sách nhiễu, đe dọa các nhà lãnh đạo của họ. Theo thông tin từ cộng đồng, nếu chính quyền phát hiện thành viên của một hội thánh tại gia chưa đăng ký tụ tập để cầu nguyện, công an chìm sẽ phá buổi lễ, tịch thu điện thoại của người tham gia, và đe dọa có các hành động tiếp theo. Trong các trường hợp tái phạm, Công an triệu tập lãnh đạo nhóm để thẩm vấn và/hoặc áp dụng các hình phạt hành chính như phạt tiền.[10] Thỉnh thoảng, công an địa phương còn ngăn chặn các lãnh đạo tôn giáo độc lập không được tự do di chuyển để tham gia các sinh hoạt tôn giáo ở ngoài bản làng, ép các thành viên hội thánh tại gia ký cam kết rời bỏ hội thánh, bắt giữ và bỏ tù những người công khai phản đối, và thậm chí sử dụng các biện pháp giết người ngoài pháp luật. [11]
Các giới chức thẩm quyền ép buộc các tín đồ Tin Lành người Thượng độc lập tham gia HTTLVN-Nam và đe dọa trừng phạt họ nếu từ chối tham gia. Năm 2022, một số nhà truyền giáo người Thượng yêu cầu chính quyền làm rõ một điều khoản trong Luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 mà họ hiểu là cho phép các nhóm tôn giáo không trực thuộc được thực hành tôn giáo mà không cần đăng ký hoặc được sự chấp thuận trước của chính quyền xã. Thay vì hướng dẫn, chính phủ đã gửi thông báo phạt “vi phạm hành chính” không rõ ràng, kèm theo đe dọa trả thù. Chính quyền địa phương thông báo cho họ rằng họ có thể tránh các hình phạt đó nếu họ tham gia HTTLVN-Nam. [12]
Chính phủ đàn áp việc vận động cho tự do tôn giáo của các lãnh đạo và tín đồ Cơ Đốc giáo người Thượng độc lập. Ngày 8 tháng 12 năm 2023, công an tịch thu điện thoại thông minh của Ông Y Bum Bya, một nhà truyền giáo thuộc Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên (HTTLĐCTN) độc lập, khi ông đang ghi lại các vi phạm của chính phủ để báo cáo lên các Cơ chế Đặc biệt của Liên Hiệp Quốc. Sau đó, chính quyền đã đưa ông ra trước công chúng để phê phán trước dân làng vì không giải tán hội thánh tại gia của mình. Theo lời khai mà Y Bum Bya chia sẻ với một thành viên khác trong hội thánh vào tháng 2 năm 2024, chính quyền đã đe dọa giết ông nếu ông tiếp tục ở lại hội thánh tại gia. Ngày 8 tháng 3 năm 2024, ông được phát hiện đã chết, treo cổ tại một nghĩa trang gần nhà sau khi rời nhà để gặp các công an viên.[13]
HTTLVN-Nam bảo vệ lập trường của chính phủ và nhắm mục tiêu vào các nhóm Tin Lành độc lập. Ngày 4 tháng 2 năm 2023, Mục sư Nay Sia của HTTLVN-Nam xuất hiện trên chương trình truyền hình của công an tỉnh Đắk Lắk để cáo buộc các lãnh đạo của HTTLĐCTN “lợi dụng tôn giáo mục đích là để làm chính trị, gây rối đời sống của người dân, gây rối cả về tín ngưỡng nữa…” và tuyên bố rằng “mục đích là lật đổ chính quyền thôi và lập một cái chính quyền Đêga”.[14] Ngày 26 tháng 3 năm 2024, Mục sư Y Cuah Hdok của HTTLVN-Nam phát biểu trong một video trên trang web của Công an tỉnh Đắk Lắk rằng, “Tự do tín ngưỡng phải nằm trong khuôn khổ của Đảng, Nhà nước. Nững gì Nhà nước cho phép và chúng ta phải vâng lời.” [15] Ông cũng lên án nhà truyền giáo Y Krec Bya và Mục sư A Ga của HTTLĐCTN, tuyên bố rằng các thành viên của hội Thánh này phạm tội bất tuân Chúa và sẽ không lên Thiên Đàng vì họ từ chối gia nhập HTTLVN-Nam.[16] Hai ngày sau, Tòa án Nhân Dân tỉnh Đắk Lắk tuyên phạt Y Krec Bya 13 năm tù giam và 5 năm quản thúc tại gia với tội danh vi phạm Điều 116 của Bộ luật hình sự.
Vấn Đề Tài Sản
Các tín đồ Tin Lành người Thượng ở Tây Nguyên thường chỉ định một căn nhà trong cộng đồng địa phương để làm nhà thờ tại gia cho các sinh hoạt tôn giáo nhóm. Vào đầu những năm 2000, chính quyền đã đóng cửa, đốt cháy, phá hủy hoặc tịch thu hàng trăm nhà thờ của tín đồ Tin Lành người Thượng, bao gồm cả những hội thánh thực thuộc HTTLVN-Nam.[17] Một số cơ sỏ tôn giáo đã bị tịch thu để sử dụng vào các mục đích khác. Tháng 3 năm 2009, chính quyền đã phá hủy một nhà thờ người Ê Đê trực thuộc HTTLVN-Nam ở thành phố Buôn Ma Thuột để xây dựng một trường mẫu giáo công lập.[18] Trước đó, hội thánh này đã cung cấp giáo dục cho những người Thượng không đủ khả năng trả học phí.
Sau khi Hoa Kỳ chỉ định Việt Nam là “Quốc gia cần quan tâm đặc biệt” (CPC) vào năm 2004 vì các vi phạm nghiêm trọng về tự do tôn giáo, chính phủ dần cho phép các hội thánh tại gia của HTTLVN-Nam mở cửa trở lại [19] và thỉnh thoảng cung cấp đất cho HTTLVN-Nam để xây dựng các nhà thờ mới. Từ năm 2005 đến nay, chính phủ đã cấp đất cho 32 chi nhánh của HTTLVN-Nam tại Tây Nguyên để xây dựng cơ sở tôn giáo. [20]
Để hạn chế hơn nữa các sinh hoạt tôn giáo của các hội thánh tại gia không trực thuộc, công an được cho là đã tịch thu Kinh Thánh, sách thánh ca, các sản phẩm công nghệ như điện thoại di động và máy tính, và đôi khi cả tiền mặt của các lãnh đạo hội thánh tại gia. Tháng 5 năm 2023, các sĩ quan công an đã tịch thu ba điện thoại di động từ ba nạn nhân khác nhau ở tỉnh Đắk Lắk để ngăn chặn họ báo cáo các vi phạm quyền của người dân và/hoặc tham gia các khóa huấn luyện về các công ước nhân quyền của Liên Hiệp Quốc. Ngày 21 tháng 12 năm 2020, Công an tỉnh Gia Lai đã hạn chế tiếp cận buôn Papet và ngăn không cho các tín đồ của Nhà Thờ Cơ Đốc Giáo Đầu Tiên, chưa đăng ký, tổ chức lễ Giáng Sinh. Khi hội thánh này tiếp tục buổi lễ Giáng Sinh, công an đã bắt giữ 11 thành viên và các lãnh đạo hội thánh, đồng thời tịch thu Kinh thánh, sách thánh ca và 56 triệu đồng Việt Nam (tương đương 2.200 USD).[21]
Bài liên quan:
Y Tuân Mlô – Vị Mục Sư tội đồ của người Thượng
https://machsongmedia.org/vietnam/moi-tuan-mot-guong-mat-ti-nan/2097-lau-y-tong-3-chi-em-hmong-bi-but-khoi-lang-vi-theo-dao-tin-lanh.html
[1] BTGCP, 2021.
[2] Đêga có nghĩa là người Thượng (Montagnard).
[3] HRW, 2011.
[4] Tổ chức đại diện cho các Quốc gia và Dân tộc không có tiếng nói (UNPO), 2004
[5] Những Tín đồ Cơ Đốc giáo tại Việt Nam: Một Thế Kỷ Tăng trưởng trước các Nghịch Cảnh, p 105, 2011; Bàn Tròn Tự do Tôn giáo Việt Nam, 2024.
[6] HRW, 2004; HRW, 2011; HRW, 2011; Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, 2008.
[7] HRW, 2004; HRW, 2011.
[8] Chính quyền tỉnh Đắk Lắk.
[9] BTGCP, 2023.
[10] Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, 2022.
[11] Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, 2021; Tin tức của Morning News, 2024.
[12] Thủ tục Đặc biệt Liên Hiệp Quốc, 2022.
[13] RFA, 2024.
[14] An Ninh Trật Tự Đắk Lắk, 2023.
[15] An Ninh Trật Tự Đắk Lắk, 2024.
[16] Báo cáo từ Y Krêc Byă gửi Báo cáo viên Đặc biệt của LHQ, 2023.
[17] Phúc trình của Cao Uỷ Tị Nạn LHQ, 2006; Phúc trình của Uỷ hội Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ, 2008.
[18] Tổ chức đại diện cho các Quốc gia và Dân tộc không có tiếng nói (UNPO), 2009
[19].Uỷ hội Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF), 2008.
[20] Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, 2023.
[21] Báo cáo về vi phạm đã nộp cho LHQ vào năm 2021.
