Ảnh chụp màn hình từ bản tin của VTV về Y Quynh Bdap.

Hải Di Nguyễn 

Thứ Ba tuần sau, ngày 13/1/2026, ông Y Phic H’dok, đồng sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý (Montagnards Stand for Justice, viết tắt MSFJ) sẽ có mặt tại buổi điều trần của Ủy hội Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế (USCIRF) về các vi phạm tự do tôn giáo với tín đồ Thiên Chúa giáo ở ngoài nước Mỹ. 

Trước đó, ngày 28/11/2025, ông Y Quynh Bdap, đồng sáng lập MSFJ và có quy chế tỵ nạn từ Cao ủy Tỵ nạn LHQ, bị Thái Lan dẫn độ về Việt Nam bất chấp áp lực quốc tế. 

Ngày 29/12 vừa qua, kênh VTV của nhà nước Việt Nam đăng bản tin ông Y Quynh Bdap nhận tội. Ngày 31/12, tổ chức MSFJ đã đưa ra thông cáo báo chí, trong đó tiếp tục khẳng định “MSFJ chưa bao giờ tham gia, hỗ trợ hay khuyến khích bất kỳ hành vi bạo lực hoặc hoạt động vũ trang nào” và “Khi còn được tự do phát biểu mà không bị đe dọa, ông Y Quynh Bdap đã kiên quyết bác bỏ những cáo buộc vô căn cứ của Việt Nam.” 

Sau đây là bài phỏng vấn chúng tôi thực hiện với Luật gia Trương Minh Tam, hiện sống tại Hoa Kỳ. 

Xem thêm: Vụ Y Quynh Bdap: “Video nhận tội không phải là bằng chứng để kết tội một ai đó”

Hải Di Nguyễn: Với tư cách một luật gia, quan tâm đến nhân quyền, theo anh vì sao VTV lại làm một video cho thấy nhà hoạt động người Thượng Y Quynh Bdap thú nhận mình “đã chỉ đạo trong vụ việc tấn công trụ sở công an 2 xã, xã IA Ktur và xã IA Tiêu” ngày 11/6/2023? Video này có gì giống, hoặc khác, những video thú tội trước đây của những người bất đồng chính kiến hoặc các nhà hoạt động nhân quyền? 

Luật gia Trương Minh Tam: Trước trả lời câu hỏi vì sao VTV lại làm một video với nội dung nhà hoạt động người Thượng bản địa Y Quynh Bdap thú tội để đám báo chí Việt Nam rầm rộ phát thì tôi muốn khẳng định điều này trước: Việc làm video ai đó thú tội là hành vi trái pháp luật. Luật tố tụng hình sự Việt Nam và luật tố tụng hình sự của hầu hết các nước trên thế giới hiện nay đều quy định chỉ có các cơ quan tiến hành tố tụng mới được tiến hành các bước điều tra, luận tội và xét xử một người bị nghi ngờ là phạm tội. Ngoài những cơ quan này, không ai được phép kết tội một người khác. Ngoài ra, các cơ quan tiến hành tố tụng cũng không được kết tội một người chỉ dựa trên lời khai nhận tội của người đó.

Còn bây giờ, tôi xin trở lại với câu hỏi mà nhà báo vừa nêu: Vì sao VTV lại làm một video với nội dung nhà hoạt động người Thượng bản địa Y Quynh Bdap thú tội bởi vì báo chí ở Việt Nam không tồn tại bằng quyền tự do thông tin mà nó là một bộ phận cấu thành của chính quyền Việt Nam. Vì vậy, nhiệm vụ duy nhất của nó là phải tuyên truyền định hướng dư luận dưới sự chỉ đạo của chính quyền. Vào năm 2023, chính quyền Việt Nam đã dựng lên một vụ án được gọi là khủng bố và anh Y Quynh Bdap được các cơ quan tiến hành tố tụng dựng lên thành một đối tượng chỉ đạo khủng bố và bị kết án vắng mặt. Sau đó, chính quyền Việt Nam đã cố gắng thuyết phục chính quyền Thái Lan hỗ trợ việc bắt giữ, trục xuất anh ấy để đưa về nước thi hành án thì nhiệm vụ của báo chí là phải làm video anh ấy tự nhận tội để định hướng dư luận thôi. 

Và điều này mới quan trọng, khi sự tuyên truyền trái pháp luật như vậy nhưng vẫn có người tin thì báo chí sẽ còn có cơ hội để làm những video như thế.

Nói về vấn đề video nhận tội của anh Y Quynh Bdap có gì giống hay khác với các video nhận tội của người khác không thì tôi thấy rằng chúng chẳng có gì khác. Video nào cũng là nạn nhận bị gán ghép tự nhận tội, rồi sau đó là phần khen ngợi chính quyền Việt Nam, trong đó có lực lượng công an là tốt, đối xử tử tế. Tôi đã có dịp tiếp xúc trò chuyện với gần như hầu hết những người bất đồng chính kiến, nhà hoạt động ở Việt Nam đã từng có video nhận tội kiểu này thì ai cũng khẳng định, lúc đó không nói như thế thì sẽ bị họ (lực lượng công an điều tra và giam giữ) đánh cho chết. Cũng có một số người trong đó điển hình là hai người tôi xin không nêu tên trong vụ án 14 thanh niên Công Giáo chống nhà nước năm 2011 thì cho biết họ vừa bị đánh thừa sống thiếu chết bởi các viên an ninh điều tra công an tỉnh Nghệ An, vừa bị họ lừa gạt hứa hẹn nếu đọc lời thú tội do họ soạn sẵn thì sẽ được giảm án. Nhưng kết quả sau này thì không có gì khác.

Cũng nói thêm là không chỉ bây giờ anh Y Quynh Bdap mới có video nhận tội trước máy quay của VTV đâu. Vào năm 2018, khi đó anh ấy cũng từng bị bắt bởi lực lượng công an tỉnh Đắk Lắk và lúc đó truyền hình an ninh VTV cũng đã từng làm một video anh ấy nhận tội. Nhận tội để rồi sau đó anh ấy vẫn tiếp tục hoạt động bảo vệ quyền của người bản địa rồi phải chạy sang Thái Lan lánh nạn thì chắc nhà báo và mọi người cũng đủ hiểu liệu sự nhận tội đó là tự nguyện hay là một tình thế không còn sự lựa chọn nào khác khi mạng sống nằm trong tay chính quyền Việt Nam.

HDN: Theo anh, video này sẽ có ảnh hưởng gì không tới quá trình vận động quốc tế cho Y Quynh Bdap? 

TMT: Như đã nói ở trên, ở các quốc gia văn minh ai cũng biết, video nhận tội không phải là bằng chứng để kết tội một ai đó. Hơn thế nữa, trên bình diện quốc tế, anh Y Quynh Bdap được Liên Hiệp Quốc, nhiều tổ chức nhân quyền và nhiều nhà hoạt động cùng các chính khách chính trị coi là một báo cáo viên quan trọng về nhân quyền cho người thiểu số bản địa vùng Tây Nguyên Việt Nam. Vì thế quá trình vận động quốc tế cho anh ấy vẫn sẽ diễn ra bình thường nếu không muốn nói là video này còn khiến người ta coi đây là bằng chứng chứng minh chính quyền Việt Nam vô pháp, thích kết án ai thì tìm mọi cách kể cả những cách trái pháp luật. 

HDN: Theo tổ chức MSFJ đưa tin, ngày 6/1/2025, vợ của Y Quynh Bdap đã quay về Việt Nam? Theo anh, chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo, và điều này sẽ có ảnh hưởng như thế nào? 

TMT: Một số nguồn tin từ người thân của gia đình anh Y Quynh Bdap cho tôi biết, vợ của anh ấy đã được chính quyền Việt Nam tiếp xúc, liên lạc để dụ dỗ cô ấy quay về Việt Nam với những hứa hẹn về việc họ đối xử tốt với anh Y Quynh Bdap ở trong tù. Tại sao họ phải làm vậy? Câu trả lời đơn giản bởi nếu cô ấy ở nước ngoài thì kiểu gì các thông tin của anh Y Quynh Bdap ở trong tù bị hoặc được nhà nước Việt Nam đối xử thực sự thế nào cũng sẽ lọt ra ngoài và chắc chắn cô ấy sẽ là người phải vận động quốc tế lên tiếng mạnh mẽ cho chồng mình. Điều này chính quyền không muốn nên họ phải tìm cách dụ cô ấy về nước. Khi cô ấy ở trong nước, họ có đủ khả năng để thao túng và bịt miệng cô ấy một cách dễ dàng. Như vậy, mặc dù người thân khác của anh Y Quynh Bdap và mọi người trong nước cũng như quốc tế vẫn dành sự quan tâm tới anh ấy nhưng thiếu vắng đi tiếng nói trực tiếp của cô ấy thì nhiều việc cũng gặp không ít khó khăn. Ngoài ra, tôi cũng dự liệu rằng chính quyền Việt Nam còn có thể kích động cô ấy tạo ra những xung đột tình cảm và pháp lý giữa cô ấy và người thân trong việc tiếp tục lên tiếng cho anh Y Quynh Bdap.